أهل تسنّن هم اين طواف را واجب مىدانند ، غاية الأمر نام آن را طواف وداع مىگويند . و أثر آن را هم حلّيّت زنان مىدانند ، كه بدون آن زنان به حرمت خود باقى هستند .
و علّت آنكه نام آن را طواف نساء نمىگذارند ، براى آنست كه آنها همگى طواف زيارت و إفاضه را موجب حلّيّت طيب و بوى خوش نمىدانند ، و بسيارى از آنان قائلند كه به مجرّد حلق و يا تقصير در منى استعمال بوى خوش و طيب ، حلال مىگردد . پس اين تقابل بين اين دو طواف ، در نزد آنها نيست كه به جهت آن نام طواف أخير را طواف نساء گذارند . ولى أثر اين طواف ، همانطور كه ذكر شد إجماعا در نزد آنها نيز حلّيّت زنان است . پس حقيقتا طواف وداع واجب آنها ، همين طواف است و اثرش نيز همين است ، و اختلاف اسم گذارى موجب تغيير حقيقت عمل نيست .
ولى شيعه علاوه بر اين طواف واجب ، طواف ديگرى را به نام طواف وداع در وقت خروج از مكّه مستحبّ مىداند .
و طواف نساء و يا وداع در نزد عامّه سعى ندارد ، با آنكه واجب است ، و فقط دو ركعت نماز واجب پس از آن دارد . ولى طواف إفاضه سعى دارد ، و بدون آن عمل ناقص است . « 1 » فلهذا مىبينيم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با امير المؤمنين عليه السّلام ، در پى طواف إفاضه سعى نمودند ، ولى در پى طواف نساء و يا وداع ، كه پس از وقوف به عرفات و أداء مناسك روز عيد قربان بجاى آوردند ، سعى انجام ندادند .
أما كسانى كه از مكّه به دستور رسول اللّه إحرام به حجّ بستند ، و حجّشان حجّ إفراد بود ، آنان بعد از وقوف و اداى مناسك روز منى ، بايد يك طواف إفاضه انجام دهند و يك سعى ، و در عقيب آن يك طواف نساء و يا طواف وداع ، فالحمد لله وحده .
رسول خدا پس از انجام مناسك بيت الله الحرام در روز عيد قربان به
هامش
( 1 ) - « سنن بيهقى » ج 5 ، ص 146 .