مقصّرين نيز نازل كند ؟ رسول خدا فرمود : و المقصّرين « خدا بر مقصّرين نيز نازل كند » . « 1 » بعضى گفتهاند : اين تكرار حضرت در عمرهء حديبيّه بوده است ، نه در حجّة الوداع ، و ليكن چون علاوه بر عمرهء حديبيّه ، در حجّة الوداع نيز چنين پرسش و جوابى روايت شده است ، هيچ بعدى ندارد كه در هر دو موضع رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم محلّقين را سه بار ، و در مرحلهء چهارم براى مقصّرين نيز طلب مغفرت نموده باشد .
بارى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چون از منى به مكّه آمدند ، در مسجد الحرام آب خواستند ، و چون بعضى و از جمله عبّاس عموى آن حضرت خواست آب از منزل خود بياورد ، حضرت فرمودند : نه ، از همين آبهائى كه مردم مىآشامند « 2 » . آنگاه به جانب چاه زمزم آمده و يك دلو آب براى آن حضرت سقّايانى از بنى عبد المطّلب كه در اطراف زمزم مشغول آب كشى بودند آب بيرون آوردند .
حضرت قدرى از آن دلو تناول كردند ، و بعد مقدارى از آن آب كه در دهان مبارك بود ، در دلو ريخته و به سقّايان دادند تا دو مرتبه در چاه خالى كنند ، و فرمودند : اگر هر آينه خوف آن نداشتم كه مردم اين را نسك و از اعمال پندارند و خودشان براى آب كشى به جانب زمزم آيند ، و اين شغل را از شما بگيرند ، دوست داشتم كه خودم به تنهائى آب بكشم ، بطورى كه ريسمان دلو بر روى اين شانهء من نمايان باشد . « 3 » حضرت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم طواف و نماز آن را بجاى آورده ، و همان روز به منى برگشتند . بعضى گفتهاند كه نماز ظهر را در مكّه بجاى آوردند ، و بعضى گفتند در منى ، و اين قول بعيد است ، زيرا هر چه هم روز طويل باشد ، انجام مناسك منى از رمى و حلق و نحر شصت و سه نفر شتر و پختن آنها ، و خوردن از قدرى از آب آن ، و خواندن خطبهء طويل ، و جواب دادن به پرسشهاى مردم ، و آمدن به مكّه كه تقريبا دو
هامش
( 1 ) - « سنن بيهقى » ج 5 ، ص 134 ، و « روضة الصّفا » ج 2 ، ذكر حجّة الوداع .
( 2 ) - « البداية و النهاية » ج 5 ، ص 193 .
( 3 ) - « سنن بيهقى » ج 5 ، ص 146 و ص 147 ، و « البداية و النهاية » ج 5 ، ص 185 ، و « طبقات ابن سعد » ج 2 ، ص 182 .