و نيز در « الدّرّ المنثور » آورده است كه : ابن أبى حاتم از سدّى در اين آيه شريفه ، تخريج كرده است كه : كان رجل من بنى كنانة يقال له : جنادة بن عوف يكنّى أبا أمامة ينسىء الشّهور ، و كانت العرب يشتدّ عليهم أن يمكثوا ثلاثة أشهر لا يغير بعضهم على بعض ، فإذا أرادوا أن يغيّر على أحدهم قام يوما بمنى فخطب فقال : إنّى قد أحللت المحرّم و حرّمت صفر مكانه . فيقاتل النّاس فى المحرّم ، فإذا كان صفر عمدوا و وضعوا الأسنّة ثمّ يقوم فى قابل فيقول : إنّى قد أحللت صفر و حرّمت المحرّم فيواطئوا أربعة أشهر فيحلّوا المحرّم . « 1 » « مردى از قبيلهء كنانه بود كه به او أبو أمامة ، جنادة بن عوف مىگفتند ، و كار او تأخير انداختن ماهها بود . و چون بر عرب بسيار گران بود كه سه ماه پياپى درنگ كنند ، و بر يكديگر نتازند و غارت نكنند ، لذا چون جناده مىخواست براى آنها حكم حرمت را تغيير دهد ، روزى در منى مىايستاد و خطبه مىخواند و مىگفت : من ماه محرّم را حلال كردم ، و به جاى آن ماه صفر را حرام كردم ، فبناء على هذا مردم در ماه محرّم جنگ مىكردند ، و چون ماه صفر فرا مىرسيد ، نيزهها و سنانها را كنار مىگذاشتند ، و دست از كارزار باز مىداشتند .
و در سال بعد نيز در منى خطبه مىخواند ، و مىگفت : من ماه صفر را حلال ، و ماه محرّم را حرام كردم ، فعلىهذا در چهار ماه حرام از جهت مقدار موافقت داشتند ، إلّا اينكه محرّم را حلال مىدانستند . » و نيز دو روايت ديگر بر اين نهج ، در « الدّرّ المنثور » با تخريج ابن مردويه از ابن عبّاس وارد شده است ، كه آيه شريفه را بدين كيفيّت تفسير مىنمايد . « 2 » و شاهد بر تغيير دوّم ، يعنى تغيير زمان حجّ از زمان اصلى خودش ، و گردش كردن حجّ در تمام ماههاى سال ، تا دو مرتبه به ماه ذىالحجه برگردد ، و دور خود را كامل كند ، نيز رواياتى است :
هامش
( 1 ) - « تفسير الدّرّ المنثور » ج 3 ص 237 ، و « تفسير الميزان » ج 9 ص 287 .
( 2 ) - « تفسير الدّرّ المنثور » ج 3 ص 237 .