رسول خدا خطبه را انشاء مىكردند و ربيعة بن أميّة بن خلف كه مرد جهورىّ الصّوت و بلند صدائى بود ، كلمات رسول اللّه را براى مردم با صداى بلند حكايت مىكرد ، و رسول خدا به او مىگفتند : بگو : اى مردم ! رسول خدا چنين مىگويد . . . « 1 »
[ تحقيق در نماز ظهرى كه در عرفات خوانده شد ]
پس از خطبهء رسول اللّه بلال أذان گفت ، و سپس اقامه گفت ، و رسول خدا نماز ظهر را بجاى آوردند ، و بدون فاصله بلال إقامه گفت ، و رسول خدا نماز عصر را بجاى آوردند .
و در اين كلام معلوم است كه رسول خدا پس از فرا رسيدن ظهر ، خطبه قرائت كردند و سپس نماز ظهر و عصر را با هم جمع كردند ، و آيا اين نماز ظهر ، نماز جمعه بوده است كه دو ركعت بجاى آورده و خطبه را قبل از آن خواندهاند ، يا نماز ظهر بدون كيفيّت جمعه بوده ، غاية الأمر خطبهاى قبل از آن خوانده شده است ؟ از اينكه آن روز ، روز جمعه بوده است و رسول خدا بين نماز ظهر و عصر را جمع كردهاند ، و قبل از نماز خطبه خواندهاند ، ممكن است بگوئيم : نماز جمعه بوده است خصوصا از روايتى كه از حضرت امام صادق عليه السّلام از پدرش ، از جابر در حجّة الوداع آمده است كه جابر گفت : پيامبر به سوى موقف عرفات رفتند ، و خطبهء اوّل را خواندند ، و پس از آن بلال أذان گفت ، و پس از آن پيامبر شروع در خطبهء دوّم كردند ، و بلال از اذان و رسول خدا از خطبه فارغ شدند ، و سپس بلال إقامه گفت ، و رسول خدا نماز ظهر را بجاى آوردند ، و بلال إقامه گفت و رسول خدا نماز عصر را بجا آوردند ، « 2 » و از خواندن دو خطبه آن هم بعد از زوال شمس ، و جمع بين دو نماز ظهر و عصر ، استفادهء نماز جمعه را كردهاند ، و از آنكه رسول خدا مسافر بودهاند ، و بر مسافر نماز جمعه واجب نيست ، و خطبهء بعد از زوال هم به جهت آمادگى براى عبادت بوده است ، كما آنكه جمع بين ظهر و عصر هم براى همين جهت بوده است ، و دو خطبه از رسول خدا ثابت نشده است ، بالأخصّ آنكه نماز ظهر را هم اخفاتا خواندهاند ، نه
هامش
( 1 ) - « البداية و النهاية » ج 5 ، ص 171 ، و « سيرهء حلبيّه » ج 2 ، ص 299 .
( 2 ) - « البداية و النهاية » ج 5 ، ص 172 .