پس معناى فمن تمتّع بالعمرة إلى الحجّ اين خواهد شد كه و من يعرس بزوجته و أمته تحت الأراك بعد العمرة إلى زمان الحجّ فما استيسر من الهدى .
[ إشكالاتى كه عمر بر حجَّ تمتَّع داشته است ]
و عجيبتر از اين آنكه چون بعض اصحاب ، به رسول خدا دربارهء تمتّع اعتراض كردند ، و عين آميزش با زنان را در حجّ قبيح شمردند : أ يروح أحدنا إلى عرفة و فرجه يقطر منيّا « 1 » چون اين معنى به سمع رسول اللّه رسيد ، و به خطابه برخاست ، همان أمرى را كه از آن بيم داشتند ، و قبيح مىشمردند ، به آنان أمر فرموده ، و همانند دفعهء اول أمر به تمتّع فرمود . يعنى دوباره أمر به تمتّع زنان ، و لباس فاخر دوخته ، و استعمال عطر و مشك نمود . و آيا ناگوار دانستن اين أمر جز تحجّر فكرى از آداب جاهليّت چيز ديگر مىتواند بود ؟
[ حجَّ تمتَّع ، اختصاص به صورت خوف ندارد ]
چهارم - از ناحيهء تعطيل بازارهاى مكّه ، همانطور كه در روايت سيوطى از « جمع الجوامع » از سعيد بن مسيّب آورديم كه عمر مىگويد : أهل بيت و خانهء خدا ، دامى و دانهاى ندارند ، و بهار معيشت ايشان منحصر است از زوّار خانهء خدا . و بنابر اين حجّ و عمره اگر در دو نوبت انجام پذيرد براى ايشان سودمندتر است .
جواب - اين دلسوزى براى خداست ، و خدا نياز به دلسوز ندارد ، اين اجتهاد در قبال نصّ است . خداوند روزى بندگان خود را مىرساند به نحو أكمل و احسن ، از راه و طريق من حيث لا نحتسب و به أمر خود مىرسد
إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ
( آيه 3 ، از سورهء 65 : طلاق ) فقط ما بايد بندهء مطيع و فرمانبردار او باشيم ، و در كار او چون و چرا نكنيم ، و قدم از مرحلهء عبوديّت ، و از ناحيهء مأموريّت در مرحلهء آمريّت و ربوبيّت فرا ننهيم ، و بر گفتار خدا و رسول خدا و أمر آنان پيشى نگيريم .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ
( آيه 1 ، از سورهء 49 : حجرات ) .
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، روبروى خدا و رسول او جلو نيائيد ، و قدم پيش ننهيد » !
هامش
( 1 ) - « سيرهء حلبيّه » ج 3 ص 296 ، و « طبقات ابن سعد » ج 2 ص 178 و 188 ، و « سنن بيهقى » ج 5 ص 95 .