حجّ خود را به انجام رساند ، و هر كدام از شما كه هدى نياورده است بايد دور خانهء خدا طواف كند ، و سعى به صفا و مروه نمايد ، و تقصير كند ، و از إحرام بيرون آيد ، و سپس براى بجا آوردن حجّ ، إحرام بندد و تلبيه گويد . و كسى كه متمكّن از هدى نيست بايد در موسم حجّ سه روز روزه بگيرد و هفت روز بعد از آنكه به منزل و أهل خود بر مىگردد » .
اين روايت به ملاحظهء صدرش كه دلالت دارد بر آنكه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خودشان حجّ تمتّع بجاى آوردند ، خالى از اضطراب نيست ، و ليكن به ملاحظهء ذيلش كه افرادى كه با خود هدى نياوردهاند بايد محلّ شوند و سپس تلبيه براى حجّ بگويند ، صراحت در تبديل وظيفهء حجّ افراد به تمتّع دارد .
و نيز در « الدّرّ المنثور » آورده است كه : أخرج الحاكم و صحّحه من طريق مجاهد و عطاء عن جابر : قال : كثرت القالة من النّاس ، فخرجنا حجّاجا حتّى إذا لم يكن بيننا و بين أن نحلّ إلّا ليال قلائل أمرنا بالإحلال .
قلنا : أ يروح أحدنا إلى عرفة و فرجه يقطر منيّا ؟ فبلغ ذلك رسول اللّه ، فقام خطيبا فقال : أبا لله تعلّمون أيّها النّاس ؟ ! فأنا و اللّه أعلمكم بالله و أتقاكم له . و لو استقبلت من أمرى ما استدبرت ما سقت هديا و لحللت كما أحلّوا . فمن لم يكن معه هدى فليصم ثلاثة أيّام فى الحجّ و سبعة إذا رجع إلى أهله ، و من وجد هديا فلينحر . فكنّا ننحر الجزور عن سبعة .
قال عطاء : قال ابن عبّاس : إنّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم قسّم يومئذ فى أصحابه غنما ، فأصاب سعد بن أبى وقّاص تيس ، فذبحه عن نفسه . « 1 » « حاكم تخريج كرده و تصحيح نموده از طريق سلسلهء روايت مجاهد و عطاء از جابر ، كه او مىگويد :
قيل و قال كنندگان در ميان مردم بواسطهء أمر رسول خدا به حجّ تمتّع زياد شد ، چون ما براى بجا آوردن حجّ از مدينه بيرون شديم ، تا وقتى كه ديگر بين ما و بين
هامش
( 1 ) - « تفسير الدّرّ المنثور » ج 1 ، ص 217 . و نظير اين روايت را ابن سعد در « طبقات » ج 2 ص 187 از جابر آورده است .