حال بايد ديد : مقام و منزلت إنسان ، در اين خطّ سير طولانى ولايت در كجا قرار دارد ؟ و سهميّهء او از ماء معين آبشخوار شريعهء وحدت تا چه حدّ است ؟
شكّ نداريم كه انسان به هر شكل و صورت ، و از اهل هر نقطه و مكان ، و از هر نژادى كه باشد ، داراى قابليّتى است كه در اثر حركت در آن قابليّت ، مرتبهء استعداد خود را مىتواند به منزل فعليّت و ظهور و ثبوت برساند ، و به مقدار معتنابهى ، وجود خود را گسترش دهد ، و علم و توانائى خود را افزون كند .
هيچ يك از افراد بشر در ابتداى تولّد ، داراى ملكهء علم و طبابت ، و حرف ، و صنايع ، و كتابت و غيرها نبودهاند ، و به واسطهء تمرين و مجاهده و تعليم و تربيت در كلاس مخصوص توانائى پيدا كردهاند .
سير انسان مىتواند در مرحلهء مادّيّات ، و ازدياد شهوات ، و جاه ، و اعتباريّات دنيوى باشد ، و به مقامى بزرگ در اين زمينه نائل آيد ، و مىتواند در گسترش معنويّات ، و علم و أنديشه ، و طهارت باطن ، و صفاى قلب ، و تقويت فكر و بالأخره عبور از مراحل جزئيّهء مادّيّه ، و وصول به حقايق دانش و قدرت و حيات باشد .
سير به سوى خدا ، و وصول به مقام عزّ شامخ حضرت حقّ متعال ، جزء خميره و سرشت انسان است ، و امكان وصول به اين مرتبه ، از ذاتيّات نفس ناطقه مىباشد ، و ما در دروس سابق به اثبات رسانيديم كه انسان مىتواند در سير إلى الله مراتب و كمالاتى را واجد گردد ، و در منازل و مراحل فناء فى اللّه به مرحلهء فناء در فعل و فناء در إسم و صفت و فناء در ذات ، نائل آيد ، و به مقام وصول برسد . و راه عرفان و تكامل براى انسان باز است .
البتّه بايد دانست كه انسان كه مىگوئيم : مراد ما اين بدن محدود ، مادّى و طبيعى نيست كه دو متر مكان را اشغال كرده باشد ، بلكه نفس ناطقه و روح اوست كه امكان حركت و سير در اين مراحل را دارد .
انسان به مقام هر اسم و صفتى از أسماء حضرت حقّ برسد ، مظهر آن اسم و صفت مىگردد ، و آن اسم و صفت در وجود او متجلّى مىشود . مثلا اگر مظهر اسم جمال باشد ، جميل مىشود ، و اگر مظهر اسم جلال باشد ، جليل مىگردد ، اگر مظهر اسم عليم شود ، عالم مىشود ، و اگر مظهر اسم قدير گردد ، قادر مىشود .
امام شناسى (فارسى) — صفحة 81
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٨١