جز هستى و موجوديّت و تعيّن خود آنها . و اگر أحيانا بين آنها و بين حقّ ، چيزى غير از تعيّن و ماهيّت خود آنان بود ، در اين صورت آفرينش محال مىشد ، و ربط خدا با موجودات ، بريده مىگشت .
همهء موجودات با خدا هستند ، و ربط به خدا دارند ، بلكه وجودشان عين ربط است ، و اينست معناى ولايت . پس موجوديّت هر موجود ، ملازم با ولايت است ، و حضرت حقّ داراى ولايت است ، و ولايت او با هر موجود است . و از اينجا معناى
وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ
( آيه 5 ، از سورهء 57 : حديد ) .
« خدا با شماست هر جا كه بوده باشيد » را خوب مىفهميم ، و معناى على كلّ شىء شهيد و بكلّ شىء محيط را خوب مىيابيم .
و نيز خوب ادراك مىكنيم كه : چگونه يكى از اسماء خداوند ، ولىّ است ؟ زيرا لازمهء اين اسم آنست كه ولايتش با يكايك از موجودات باشد ، همچون عليم و قدير و سميع و بصير . و نيز خوب مىفهميم كه آياتى در قرآن مجيد كه ولايت را به خدا نسبت مىدهد چه معنائى را دارد ، همچون آيه 14 از سورهء 6 : انعام :
قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
.
« بگو ( اى پيامبر ) كه : آيا من غير از خداوند ، براى خود وليّى اتّخاذ كنم ، درحالىكه اوست كه آسمانها و زمين را آفريده است ؟ ! » يعنى لازمهء آفرينش ، ولايت است ، پس چگونه مىشود در عالم تكوين و يا در عالم تشريع غير از خداوند را ولىّ خود گزيد ؟
و چون مىدانيم كه اختلاف موجودات ، در قرب و بعد به حضرت حقّ تعالى ، همان اختلاف حجابهاى آنهاست ، يعنى كثرت و قلّت تعيّنات ، و يا به عبارت ديگر اتّساع و يا تنگى ماهيّات و حدود و قيود وجوديّه ، كه بر حسب اين اختلاف ، عالم كثرت و جهان هستى بدين شكل شگرف و زيبا به وجود آمده است ، بنابر اين بهرهء همهء موجودات از ولايت يكسان نيست ، كما اينكه بهرهء همهء موجودات از علم و حيات و قدرت حضرت حقّ يكسان نيست . هر موجودى كه به حضرت حقّ نزديكتر ، و ماهيّتش وسيعتر ، و وجودش گستردهتر ، و تجرّدش بيشتر است ، ولايت او بيشتر ، يعنى حجاب او كمتر است ، و هر موجودى كه ماهيّتش تنگتر ، و وجودش محدودتر ، و