تجرّدش كمتر باشد ، ولايتش كمتر ، يعنى حجاب او بيشتر است .
[ اختلاف ولايت خدا در موجودات به حسب مراتب وجود است ]
و چون مىدانيم كه لازمهء شدّت ولايت ، شدّت نور و علم و حيات و قدرت و سائر اسماء خداست ، لازمهء ضعف ولايت ، ضعف نور و علم و سائر اسماء الهى است ، لذا بطور كلّى ، هر موجودى كه به خداوند نزديكتر باشد ، يعنى حجاب او كمتر ، و ولايت او قوىتر باشد ، شعاع گسترش نور و حيات و علم و قدرت او در عالم بيشتر ، و إحاطهء او شديدتر ، و سيطره و هيمنهء او بر ما سوى الله بيشتر ، و تدبير و تكفّل او در عالم امكان گستردهتر است ، و به عبارت ديگر : به مقدار وسيعى از موجودات امكانيّه در تحت پرتو نور ، و مهميز سيطرهء تدبير او قرار دارند و به عكس ، به عكس است .
و ما بالوجدان مىبينيم كه تأثيرات و تأثّراتى در اين عالم صورت مىگيرد ، بعضى كوچك و خرد همچون : پريدن مگس ، و حركت پشّه ، و بعضى بزرگ همچون : خلقت فيل . بعضى همچون ذرّه ، و برخى همچون خورشيد و ماه و اختران ثوابت و سيّار ، بعضى همچون فهم و إدراك يك جنبندهء بسيط ، همچون كرم در لاى خاك ، و برخى همچون علم و إدراك جبرائيل و روح كه از نزديكان و مقرّبان درگاه حقّند تبارك و تعالى .
و على هذا بايد علم و توانائى ، و سعهء حيات ، و تابش شعاع نور معنوى آن موجودهاى مقرّب ، قوىتر باشد ، و عالمى را با آن اداره كنند ، به خلاف آن ذرّه و كرم كه چنين علم و حياتى ندارند ، و البتّه لازم هم ندارند .
و بنابر اين بيان : همگى موجودات ، از مادّهء كثيف و ضعيف گرفته ، تا حضرت جبرائيل و حضرت روح كه مقامش أفضل از ملائكه است ، هر يك در درجهء خاصّ و مرتبهء مخصوص قرار گرفته ، و داراى حدّ مشخّصى از علم و حيات و قدرت و بالأخره حدّ مخصوصى از وجود مىباشند ، و بنابر اين هر يك در مرتبهء خاصّ و منزل مشخّصى از ولايت هستند .
بارى در آنچه تا به اينجا گفتيم هيچ جاى شبهه و شكّى نيست ، ادلّهء عقليّهء فلسفيّه قدم به قدم با ماست ، شهود و وجدان عارفان عاليمقام ، جمله جملهء اين مطالب را تأييد مىكند ، آيات و روايات ، بيش از حدّ احصاء و إمكان استقصاء آمده است .