و خوابيدن در شب و بيدارى در روز « 1 » ، و پريدن پرندگان در جوّ آسمان « 2 » ، و پيدايش برق در آسمان به اميد باران رحمت و ترس از زيان احتراق « 3 » و آنچه خداوند از اقسام مختلف ، و ألوان گوناگون اشجار و ميوهها و حبوبات و سبزيجات و غيرها در روى زمين آفريده است « 4 » ، و هزاران هزار حادثه و پديدهء ديگر همگى آيات خدا هستند .
حضرت عيسى و مادرش آيه است « 5 » و ناقهء حضرت صالح نيز آيه است « 6 » .
و إجمال مطلب آنكه همه چيز آيه است ، چه در آفاق ، و چه در انفس ، همه نمايشگر خدا و نشان دهندهء خدا و آئينه و مرآت خدا هستند ، اين آيات را خدا نشان مىدهد ، براى آنكه خود را نشان دهد ، چون آئينه ، خودى ندارد ، و خودنمائى ندارد ، هر چه دارد قابليّت انعكاس صورتها و چهرههاى منعكس در آن است .
چقدر زيبا و عالى و واضح بيان مىكند ( آيه 53 و 54 از سورهء 41 : فصّلت ) .
سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ * أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
.
« ما البتّه به زودى آيات خودمان را در آفاق و در انفس به ايشان نشان مىدهيم ، تا براى آنان روشن شود كه البتّه اوست حقّ . آيا پروردگار تو كافى نيست ؟ ! كافى نيست كه او بر هر چيز ، ناظر و حاضر و شاهد است ؟ ! و يا در هر چيز مشهود است ، آنان در لقاء پروردگارشان در شكّ و ترديد مىباشند ، و آگاه باش كه او به هر چيزى محيط است » .
چون ضمير أنّه ظاهرا به خدا برمىگردد ، و شهيد يا به معناى شاهد و اسم
هامش
( 1 ) -وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ابْتِغاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ( آيه 23 از سوره 30 : روم )
( 2 ) -أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ( آيه 79 از سورهء 16 : نحل ) .
( 3 ) -وَ مِنْ آياتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ( آيه 24 از سورهء 30 : روم ) .
( 4 ) -وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ( آيه 13 از سورهء 16 : نحل )
( 5 ) -وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً وَ آوَيْناهُما إِلى رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعِينٍ( آيه 50 از سورهء 23 : مؤمنون ) .
( 6 ) -هذِهِ ناقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوها تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَ لا تَمَسُّوها بِسُوءٍ( آيه 73 از سورهء 7 : اعراف ) .