و پيوسته و پى در پى ، ايمان بنده پاك و صاف مىگردد ، و رشد و نموّ مىكند ، تا آنكه مرتبهء تسليم بنده به حضرت حقّ سبحانه و تعالى شامل تمام چيزهائى مىشود كه بازگشتش به سوى خداست ، و مىدانيم كه بازگشت همه چيز به سوى خداست .
و به هر مقدار كه اسلام بالا رود ، و درجهء عالىترى بيابد ، ايمان مناسب با آن درجه ، اعتراف و اذعان به لوازم آن درجه مىباشد و تا به سر حدّى مىرسد كه بنده نسبت به پروردگار خود در مقام تسليم ، به حقيقت معناى ربوبيّت و الوهيّت او تسليم مىگردد ، و بطور كلّى ، اعتراض و غضب از او بريده مىشود ، بدين قسم كه در برابر هيچيك از اوامر خدا ، از قضا و قدر ، و احكام ، در سخط و ناراحتى نمىباشد ، و به هيچ يك از اقسام اراده و اختيار خدا دربارهء او ، اعتراض نمىكند ، و مرتبهء چنين ايمانى ، يقين به خدا و يقين به تمام امورى است كه راجع به خداست ، و آن ايمانى است كه داراى مرتبهء كمال است ، و با آن ، بنده به تمام مراتب عبوديّت خويشتن نائل آمده است .
قال الله تعالى :
فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً
« 1 » .
« سوگند به پروردگار تو ( اى پيامبر ) كه اين مردم ايمان نمىآورند مگر آنكه در مشاجرات و مرافعاتى كه بين آنها اتّفاق مىافتد ، تو را به عنوان قاضى و حكم قرار دهند ، و پس از آنكه حكم كردى ، ابدا در دل خود نسبت بدان حكم ، گر چه بر عليه ايشان باشد ، گرفتگى و ناراحتى نداشته باشند ، و به تمام معنى الكلمه تسليم باشند » .
و از آنچه بيان شد واضح مىشود كه مراد از ايمان در الّذين آمنوا در تفسير أولياء الله همان مرتبهء كامل از ايمان و يا مرتبهء قرب به كمال است .
و از اين گذشته ، خداوند اولياء الله را توصيف مىكند به لا خوف عليهم و لا هم يحزنون « نه ترس و دهشتى دارند ، و نه آنكه اندوه و غصّهاى آنان را مىگيرد » .
و اين قيد به روشنى دلالت دارد كه مراد از ايمان همان درجهء عالى است كه
هامش
( 1 ) - سورهء نساء : 4 - آيه 65 .