هيچگونه اندوه و حزنى نيست » ، و به دنبال اين آيه ، آيه ديگرى است ، كه در حكم تفسير كلمهء اولياء الله مىباشد ، و آن اينست :
الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ
. « أولياء خدا آن كسانى هستند كه ايمان آوردهاند ، و در دنيا داراى استمرار صفت تقوى بودهاند » .
لذا اين دنباله نمىگذارد كه لفظ أولياء الله ، شامل همهء مؤمنان گردد ، درحالىكه مىبينيم در ميان ايشان كسانى هستند كه خداوند سبحانه دربارهء آنها مىگويد :
وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ
« 1 » .
« اكثريت اين افرادى كه به خداوند ايمان آوردهاند مشرك هستند » .
چونكه
الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ
مىفهماند كه آنان داراى ايمان و تقوى هستند ، و قبل از زمان ايمانشان مدّت مديدى استمرار بر تقوى داشتهاند ، چون مىگويد : آمنوا و كانوا يتّقون .
و اين تعبير به خوبى دلالت دارد بر آنكه قبل از تحقّق اين ايمان ، مدّتى بر تقوى مستمرّ بودهاند ، و چون مىدانيم كه ايمان اوّلى آنان بدون تقوى بوده است ، زيرا كه يا آن ايمان با تقوى متقارب بوده ، و يا قبل از آن بوده است ، و بالأخصّ تقواى مستمرّ و دائمى ، بنابر اين مراد از اين ايمان ، مرتبهء ديگرى از مراتب ايمان ، غير از مرتبهء اوّل است . و در جزء اوّل تفسير در آيه 130 از سورهء بقره گذشت كه : براى هر يك از عناوين إيمان و إسلام ، و نيز براى هر يك از عناوين شرك و كفر ، مراتب مختلفى است ، كه بعضى بالاتر از بعضى ديگر است .
مرتبهء اوّل از اسلام ، جارى كردن شهادتين بر زبان و تسليم ظاهرى است ، و به دنبال آن مرتبهء اوّل از ايمان است ، و آن اذعان و اعتراف به مفاد شهادتين است اجمالا از روى قلب ، و پذيرش دل ، و اگر چه هنوز به جميع اعتقادات حقّهء دينيّه سرايت نكرده باشد ، و مؤمن به يكايك آنها اذعان ننموده باشد .
و بدين جهت ممكن است كه بعضى از مراتب شرك با ايمان مجتمع گردند قال اللّه تعالى :
وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ
.
هامش
( 1 ) - سورهء يوسف : 12 - آيه 106 .