مراد از گويندهء اين كلام عبد الله بن ابىّ بن سلول رئيس منافقان مدينه است « 1 » .
و ما ذكر كرديم كه در آيه
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد دشمن مرا و دشمن خودتان را ولىّ خود قرار ندهيد » ، مخاطب به اين خطاب فقط حاطب بن أبى بلتعة مىباشد كه براى كفّار مكّه جاسوسى كرد .
و مانند آيه :
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً
( آيه 274 ، از سورهء 2 : بقره ) .
« آن كسانى كه اموال خود را در شب و روز و در پنهان و آشكارا انفاق مىكنند » ، و مراد از اين انفاق كنندگان ، خصوص علىّ بن ابي طالب عليه السّلام بوده است .
و مانند آيه :
وَ مِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ
« 2 » ( آيه 61 از سورهء 9 : توبه ) .
« و بعضى از منافقان كسانى هستند كه پيغمبر را آزار مىدهند و مىگويند : او گوش است ( و هر چه به او بگويند مىپذيرد ) بگو : گوش خوبى است براى شما » .
و مراد از گويندهء اين كلام يكى از منافقان به نام عبد الله بن نبتل بوده است « 3 » .
و عجيب اينجا است كه در بين همين آياتى كه مورد بحث است آيهاى است كه در آن لفظ جمع به كار برده شده است ، و همه مفسّرين عامّه بر اين اتّفاق دارند كه : گويندهء آن عبد الله بن ابىّ مىباشد ، و آن آيه اين است :
فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشى أَنْ تُصِيبَنا دائِرَةٌ
( آيه 53 از سورهء 5 : مائده ) « 2 » .
« پس ( اى پيغمبر ) مىبينى كسانى را كه در دلهايشان مرض است با سرعت به يهود و نصارى روى مىآورند ، و مىگويند : اگر روى نياوريم مىترسيم از آنها به ما گزندى و آسيبى برسد » .
هامش
( 1 ) - « تفسير تبيان » شيخ طوسى ج 1 از ط سنگى ، ص 547 و ص 548 .
( 2 ) - « تفسير الميزان » ج 6 ، ص 7 .
( 3 ) - « تفسير الميزان » ج 9 ، ص 337 .