راكعون ، و استعمال صيغهء جمع در معناى مفرد ، اگر چه بر سبيل تعظيم جايز است ، لكن اينگونه استعمال مجاز است و اصل آنست كه لفظ را بر معناى حقيقى خودش حمل كنيم كه همان معناى عموميّت و جمعيّت بوده باشد . نه خصوص فرد .
پاسخ آن است كه : در اينجا استعمال لفظ جمع بر معناى مفرد نشده است ، بلكه لفظ جمع در همان معناى كلّى و جمعى استعمال شده است ، و همان معناى كلّى اراده گرديده است ، منتهى الأمر آن معناى كلّى بيش از يك فرد در خارج نداشته است ، و آن علىّ بن ابي طالب عليه السّلام بوده است .
و آنچه در لغت جايز نيست مگر به نحو مجاز قسم اوّل است نه دوّم ، و استاد ما حضرت آية الله علّامهء طباطبائى رضوان الله عليه در « تفسير الميزان » در ضمن تفسير آيه مباهله در توضيح اين معنى بسط سخن دادهاند « 1 » .
و ما در بسيارى از موارد در قرآن كريم مىبينيم كه حكم را به نحو عموم و بر سبيل جمع آورده است در حالى كه در خارج يك فرد بيشتر نبوده است .
مانند آيه :
الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ
( آيه 173 ، از سورهء 3 : آل عمران ) « آن مؤمنانى كه مردم به آنها مىگويند كه : مردم براى حمله به شما اجتماع كرده ، و مهيّا شدهاند » . و مراد از مردم كه گويندهء اين سخن هستند نعيم بن مسعود أشجعى بوده است .
و مانند آيه :
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ
( آيه 199 ، از سورهء 2 : بقره ) .
« ( و پس از آنكه در مشعر الحرام آمديد و خدا را ياد كرديد ) سپس به سوى ( زمين منى ) كوچ كنيد ! از آنجائى كه مردم كوچ مىكنند » .
و مراد از مردم در اينجا : خود حضرت رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است .
و مانند آيه :
الَّذِينَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ وَ قَعَدُوا لَوْ أَطاعُونا ما قُتِلُوا
( آيه 168 ، از سورهء 3 : آل عمران ) .
« آن كسانى كه از جنگ نشستند و به برادران خود گفتند كه : اگر آن گروه كه با پيامبر رفتند و كشته شدند ، از ما پيروى مىكردند كشته نمىشدند » .
هامش
( 1 ) - « تفسير الميزان » ج 3 ، ص 224 و ص 225 .