طاوس روايت كرد از ابن عبّاس ، و كسى از او پرسيد : اين آيه كه چه معنى دارد ؟ و در كه ؟ گفت : آيه در علىّ ابو طالب ، و معنى آيه آن است كه فرمان و ولايت ، خداى راست ، و كس را با خداى در آن شركت نيست از مخلوقان ، و رسول عليه السّلام به اين آيه احتجاج كرد .
[ شأن نزول آيه تطهير در تفسير ابو الفتوح ]
كلبىّ روايت از ابو صالح ، از عبد الله بن عبّاس كه او گفت : سبب نزول اين آيه اين بود كه : عبد الله بن سلام و جماعتى از احبار يهود كه ايمان آورده بودند گفتند : يا رسول الله ! آنان كه خويشان ما بودند از ما تبرّا كردند براى آنكه ما به تو ايمان آوردهايم ، و ما تنها ماندهايم ، و از خانهء ما تا مسجد تو مسافت دور است ، ما متوحّش مىشويم از آنكه كس با ما اختلاط نمىكند ، خداى تعالى اين آيه فرستاد براى تسليت ايشان ، و گفت : اگر شما را ولايت و دوستى جهودان نيست ، خداى تعالى ولىّ شماست ! و پيغمبرش و آن مؤمنان كه نماز كنند و زكات دهند ايشان راكع باشند .
و در آن روز امير المؤمنين علىّ عليه السّلام ، در آن روز در ركوع انگشترى به سائل داده بود ، عبد الله بن عبّاس گفت : چون علىّ عليه السّلام انگشترى به سائل داد ، و اين آيه آمد ، و رسول عليه السّلام آيه بخواند ، سائل را پرسيد كه : تو را كه چيزى داد ؟ ! گفت : آن جوان كه در نماز است .
گفت : در چه حال بود از نماز ؟ گفت : در ركوع ! رسول عليه السّلام شادمانه شد و دانست كه در على آمد .
در اينجا ابو الفتوح رازى چهار بيتى را كه ما در ص 191 از خزيمة بن ثابت نقل كرديم از حسّان بن ثابت نقل مىكند و به او نسبت مىدهد ، « 1 » و سپس مىگويد :
هامش
( 1 ) - اين روايت را نيز در « مجمع البيان » آورده است ، و اين چهار بيت را نيز به حسّان بن ثابت نسبت مىدهد ( طبع صيدا ، ج 2 ص 210 و ص 211 ) .
و همچنين در « غاية المرام » ص 106 در تحت حديث شمارهء هفدهم از عامّه اين روايت را از حافظ ابو نعيم اصفهانى در كتابش كه موسوم به « نزول القرآن فى أمير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السّلام » است آورده است ، و اين اشعار را نيز او به حسّان بن ثابت نسبت مىدهد .
و ايضا علّامهء طباطبائى در « تفسير الميزان » ج 6 ص 21 و ص 22 از خطيب خوارزمى نقل كردهاند و اين ابيات را به حسّان نسبت دادهاند ، و آنچه را ما تا به حال تفحّص كردهايم همهء بزرگان و اعلام اين ابيات را از حسّان مىدانند و كسى كه فقط به خزيمة بن ثابت نسبت داده است فقطّ ابن شهرآشوب است .