همانطور كه بشر احتياج به پيغمبرى دارد كه از او استفادهء شريعت و حكمت را بنمايد همانطور نيازمند به حافظ آن شريعت الهيّه و پاسدار و كفيل و قيّم آن مىباشد . چون براى مردم حفظ جميع احكام شريعت و كتاب الهى مقدور نيست و علاوه كتاب هم مبيّن جميع احكام بر وجهى كه نياز به امام را در مراجعات رفع كند نخواهد بود ، چون در كتاب خدا مجمل و مفصّل ، محكم و متشابه ، عامّ و خاصّ ، مطلق و مقيّد ، ناسخ و منسوخ ، و علوم باطنه و دقايق غامضه و اسرار ملكوتيّه به اندازهاى وجود دارد كه احاطه بر معرفت آنها براى غير پيغمبر از راه وحى يا وصىّ پيغمبر از راه افاضات غيبيّه در اذُن واعيه ممكن نيست . امام است كه با روح وسيع خود قابليّت ادراك تمام معلومات پيغمبر را دارد و آن طور كه بايد مىگيرد و به مردم ابلاغ مىكند .
و اگر كسى بگويد : با اجتهاد در كتاب خدا رفع نيازمنديها مىشود . جواب آن است كه اجتهاد ممنوع است و اگر به فرض جايز باشد در صورت ضرورت است و چون براى خدا ضرورتى معنى ندارد پس بايد امامى بفرستد كه عالِم به جميع احكام و احتياجات بشر كما هو حقّه و حافظ قانون و قيّوم آن باشد ، و اين درجه و منزله براى احدى ميسّر نيست مگر براى صاحب نفس قدسيّه و عقل كامل و بصيرت الهيّه و ضمير صافى و وجدان پاك از زنگار صفات نكوهيده و كدورت نادانى و جهل تا آنكه علوم ربّانيّه در او جلوه گر گردد و اسرار غيبيّه در او منعكس شود . و لذا بعضى از اهل عرفان گفتهاند : حقيقت نبوّت و رسالت هيچگاه از بين نمىرود و ماهيّت و واقعيّتش در هر زمان موجود است و نسخ نمىگردد بلكه فقط مسمّى به اسم رسول و پيغمبر از بين مىرود و به جهت فرود نيامدن فرشتهء وحى بر وجهى كه بر پيغمبر ظاهر شود ، و بر اين اساس رواياتى از أئمّهء اطهار « عليهم السّلام » در فرق ميان نبى و رسول و مُحَدَّث وارد است . رسول كسى است كه فرشته بر او ظاهر شود و با او سخن گويد ، و نبى كسى است كه در خواب فرشته را مىبيند و با او تكلّم مىكند ، و چه بسا در فردى هم معنى رسالت و هم معنى نبوّت جمع مىشود ، و محدَّث كسى است كه صداى فرشته را مىشنود ولى صورت او را نمىبيند . و از رسول اكرم « صلّى اللّه عليه و آله و سلّم » اين حديث مشهور است كه فرمود : إنَّ فى امَّتى مُحَدَّثين مُكَلَّمِينَ « در امّت من افرادى هستند كه ملائكهء پروردگار با آنها سخن مىگويند . » و نيز از آن حضرت است كه فرمود : إنَّ لِلَّهِ عِباداً لَيْسُوا بِأنبيآءَ يَغْبِطُهُمُ النَّبِيُّون « به درستى كه خداوند بندگانى دارد كه از پيغمبران
امام شناسى (فارسى) — صفحة 214
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢١٤