زنبور عَسَل راه ساختمان خانه شش ضلعى را كه بهترين و مناسبترين خانه براى سكونت اوست ياد دهد . هدايت كنندگان و رهبران از بندگان خدا پيمبران هستند و سپس علمائى كه خلق خدا را به سعادت اخرويّه و به راه راست هدايت كنند ، بلكه خداست كه با زبان آنها مردم را هدايت مىكند و آن راهبران مسخّر در تحت قدرت خدا و منقاد تدبير و اوامر او هستند . سپس گويد : در تفسير « كواشى » گفته است كه : مراد از منذر محمّد و مراد از هادى على است ، تا آنجا كه گفته است : سلسله هدايت از دو طرف كشيده شده است تا آخرالزّمان كه از امّت محمّد خارج خواهد شد مهدى كه به شريعت محمّد حكم كند و تحريف كجروان را از بين ببرد و انحراف و كجروى كه در خلافت او پيدا شده از ملّت او بزدايد « 1 » .
مراد از هادى أمير المؤمنين « عليه السّلام » است
اما رواياتى كه از رسول خدا « صلّى اللّه عليه و آله و سلّم » درباره آن كه مراد از هادى در آيه كريمه على بن أبىطالب است بسيار و به مضامين مختلفه علماء شيعه و عامّه در كتب خود روايت نمودهاند . حتّى آنكه احمد بن محمّد بن سعد كتابى در تفسير آيه
إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ
راجع به شأن نزول آن دربارهء اميرالمؤمنين « عليه السّلام » نوشته است « 2 » و نيز رواياتى كه از بزرگان صحابه و از ائمّهء طاهرين راجع به تفسير اين آيه دربارهء اميرالمؤمنين و ائمّهء اهل بيت وارد شده است بسيار و ما در اينجا اين روايات را از نقطه نظر متن و مضمون به چند طبقه تقسيم مىكنيم .
طبقه اوّل - رواياتى كه دلالت دارند بر آنكه در هر زمانى يك هادى خواهد بود و هر امامى هدايت كننده و راهنماى آن قرن و زمان به سوى خدا خواهد بود . محمّد بن يعقوب كلينى با سند متصّل خود از موسى بن بكير از فضيل روايت كند . قال سالت ابا عبد الله عليه السّلام عن قول الله عز و جل :
وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ
، فقال : كل امام هاد للقرن الذى هو فيهم « 3 » .
« فضيل گويد : از حضرت امام جعفر صادق « عليه السّلام » پرسيدم تفسير آيه مباركه
وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ
چيست ؟ حضرت فرمود : هر امامى نسبت به آن زمانى كه در آن
هامش
( 1 ) . تفسير روح البيان ج 4 ص 346 .
( 2 ) . مناقب ابن شهرآشوب ج 1 ص 567 . و در غاية المرام ص 237 ، و در تفسير برهان ج 1 ص 519 ، و در بحار الانوار ج 9 ص 75 از مناقب ابن شهرآشوب نقل كردهاند .
( 3 ) . غاية المرام ص 235 حديث اول مكررا " ، و تفسير برهان ج 1 ص 518 .