و بنابراين روايات كثيرى كه از فريقين روايت شده است كه رسول خدا « صلّى اللّه عليه و آله و سلّم » فرموده است : « من ترساننده هستم و على بن أبىطالب « عليه السّلام » هدايت كننده است » همگى معنى خود را خوب نشان مىدهند كه مراد از منذر دعوت كننده به سوى حقّ است ، و رسول خدا مصداق عنوان هادى و مصداق عنوان منذر هستند ، يعنى هدايت با دعوت و انذار . و ليكن على بن أبىطالب داراى نبوّت نبوده و دعوت ندارد بلكه فقط مقام او عنوان هدايت و رهبرى به سوى خداست .
و ما قبل از اينكه در بحث اين گونه روايات وارد شويم لازم است اوّلًا معنى منذر و هادى را بنمائيم تا موقعيّت امام « عليه السّلام » و وظيفه و مقدار تحمّل او روشن شود . انذار به معناى هشدار دادن و متنبّه نمودن است ، و هدايت به معناى رهبرى كردن و به مقصود رسانيدن است . در ذيل تفسير آيه شريفه در تفسير « بيان السّعادة » گويد : رسول خدا مانند كسى است كه از خواب بيدار مىكند و افرادى را كه در بيابان راهى به آبادى ندارند و آنجا همه گونه درّندگان فراوان و وحوش و مارهاى هلاك كننده و ساير جانوران موذى وجود دارد و آن مردمان خواب ابداً خبرى از گم شدن و ابتلاء به اين موانع و مهالك ندارند آنها را بيدار و متنبّه و متوجّه مىسازد ، همين كه آنها بيدار شدند ناچار به دنبال كسى مىگردند كه راه را به آنها نشان دهد و از آن بيابان قفر به آبادى و عمران رهبرى كند . آن دلالت كننده و رهبر به سوى عمران ، هادى و امام است « 1 » .
و شيخ اسماعيل حقّى بروسوى از غزالى در كتاب « شرح اسماء حسنى » نقل كرده است كه او گفته است : هادى كسى است كه خواصّ بندگان خدا را به مقام معرفت ذات خدا رهبرى كند به طورى كه تمام موجودات را به نور خدا ببيند و شهود اشياء به تبع شهود خدا شود ، و عوام از بندگان خدا را به آيات و مخلوقات خدا رهبرى كند تا از آنها پى به ذات مقدّس او برند ، و هر مخلوقى از مخلوقات را در برآوردن حاجاتش به امور ضرورى آن مخلوق رهبرى كند . به طفل نوزاد كه تازه از رحم مادر بيرون آمده راه مكيدن پستان را بياموزد ، و به جوجه در وقت خروج از تخم راه دانه چيدن ، و به
هامش
( 1 ) . تفسير بيان السعاده ج 1 ص 392 .