را به بندگان برجسته و برگزيده كه آنها را از ميان جميع بندگان خود اختيار و انتخاب نموده و صافى و پاك آنان را برداشتيم سپرديم » ، چون معنى اصطفا برگزيدن و انتخاب چيز صافى و بىغلّ و غشّ مىباشد . و جمله مِن عِبادِنا ظاهرا بيانيه است چون عبادنا براى تشريف ، اضافه شده است و مىخواهد بفرمايد كه : آن برگزيدگان و وارثان قرآن بندگانى هستند كه به ما نسبت بندگى و عبوديّت دارند ، مانند قول خداوند عزّوجلّ :
وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى
« 1 »
« و سلام بر بندگان خدا آنان كه برگزيده است خدا آنان را . »
تقسيم بندگان خدا به سه دسته
امّا جمله :
فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ
ممكن است براى تقسيم عبادنا يعنى بندگان خدا به اين سه دسته باشد ، بنابر آنكه ضمير منهم به عبادنا برگردد ، و در اين صورت اين جملهء در مقام تعليل براى جمله قبل خواهد بود ، يعنى ما قرآن را به برگزيدگان از بندگان خود داديم به علّت آنكه همه بندگان ما مساوى نيستند بلكه سه دسته هستند ، و البتّه قرآن به بهترين آنها كه سابق بالخيرات هستند به ارث مىرسد ، و بهشتهائى كه وعده داد شده است در سه آيه متصّل به اين آيه براى آنان خواهد بود :
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها يُحَلَّوْنَ فِيها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤاً وَ لِباسُهُمْ فِيها حَرِيرٌ وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنا دارَ الْمُقامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا يَمَسُّنا فِيها نَصَبٌ وَ لا يَمَسُّنا فِيها لُغُوبٌ
« 2 »
« در آن بهشتهاى ابدى وارد شده و با دستبندهائى از طلا و لؤلؤ زينت شوند و لباسهاى حرير و ابريشم در بركنند و بگويند : حمد و سپاس اختصاص به ذات مقدّس پروردگار ما دارد كه حزن و اندوه را از ما ببرد و پروردگار ما بسيار جرم بخشندهء گناهكاران و پاداش دهندهء سپاسگزاران است . آن خدائى كه ما را در اين خانه ابدى از فضل و كرم خود وارد كرد كه در اينجا ابداًّ سختى و تعب به ما نمىرسد و هيچ ناراحتى و ألمى و رنجى براى تحصيل معيشت و زندگى نخواهيم داشت » .
و ممكن است براى تقسيم الذّين اصطفينا باشد يعنى ما قرآن را به برگزيدگان خود ارث داديم و آنها سه دسته هستند : دسته اوّل - افرادى كه به نفسهاى خود ظلم مىكنند . دوّم - افرادى كه راه عدل و انصاف و ميانهروى را
هامش
( 1 ) . سورهء نمل : ( 27 ) - قسمتىاز آيه 59 .
( 2 ) . سورهء فاطر : ( 35 ) - آيه 33 تا 35 .