معنى پهلو و كنار و دنبال آمدن است ، دوّم لفظ شاهد كه به معنى گواه است ، و سوّم لفظ منه كه ضميرى است كه مرجعش رسول است كه همان صاحب بيّنه باشد . و با ملاحظه اين سه كلمه تمام احتمالاتى كه مفسرين دادهاند اشتباه است .
امّا آن كسى كه گفته است : مراد از شاهد جبرائيل يا فرشته موكّل به حضرت رسول الله است ، اين قول باطل مىشود به كلمه منهُ چون فرشته و جبرائيل از جنس رسول خدا نيستند ، آنها از ملائكه ، و رسول خدا از جنس بشر است ، و ضمير منهُ دلالت دارد كه آن شاهد از جنس رسول خداست . و امّا آن كسى كه گفته است : مراد از شاهد قرآن است ، اين قول باطل است به لفظ يَتلُوهُ و لفظ منه چون قرآن در كنار و عقب پيغمبر نيست ، و علاوه از جنس آن حضرت هم نيست . و امّا آن كسى كه گفته است : مراد زبان رسول الله است اين گفتار باطل است به لفظ يتلوه و به لفظ شاهد چون زبان حضرت رسول به دنبال او نيست و علاوه زبان كسى گواه بر صحّت دعواى آن كس نخواهد بود .
و امّا آن كسى كه گفته است : خود حضرت رسول است ، اين گفتار به كلّى از درجه اعتبار ساقط است چون منافات دارد با لفظ يَتلُوهُ و لفظ شاهِدُ و لفظ مِنهُ ، چون رسول الله در عقب خودش نيست و شاهد بر خودش نيست و از خودش نيست . و چون تمام اين احتمالات و اقوال باطل شد متيقّن آن است كه مراد از شاهد همان كسى باشد كه مؤالف و مخالف از رسول خدا روايت كردهاند كه شان نزول اين آيه درباره اوست و او امير المؤمنين على بن أبىطالب " عليه السّلام " است كه هم با لفظ يَتلُوهُ و لفظ شاهد و لفظ منهُ سازگار و مناسب است ، چون آن حضرت در كنار و به دنبال رسول خدا بوده است و بر نبوت آن حضرت پيوسته گواه صادق ، و علاوه از جنس بشر و از خود رسول خدا بوده است « 1 »
بارى نزديكترين آيات از نقطه نظر دلالت و معنى به آيه مورد بحث ما آيات وارده در سوره 46 احقاف آيه 10 تا 12 است :
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ كَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ عَلى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْهِ وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا
هامش
( 1 ) . تفسير ابو الفتوح رازى ج 6 ص 255 .