در اينجا نيز در مقابل هجوم مشركين و حمله سخت آنها خدا مىفرمايد : اى پيغمبر كسى كه داراى بيّنهء الهى است و شاهد خارجى هم معين و ياور اوست ايمان به قرآن مىآورد و در شكّ و تزلزل قرار نمىگيرد و چنين فردى بدون شكّ و شبهه على بن أبىطالب است كه از روز اوّل نبوّت ، اسلام آورده و در مشكلات رسالت ، آن حضرت را يارى كرده و در آيه
وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ
« 1 » دعوت رسول الله راى پذيرفته و در حديث عشيره يك تنه قيام و براى هر گونه مشكلات نبوت و مصائب بار سنگين رسالت ، پيغمبر راى معين و وزير و يار و مددكار بوده است . و بنابر آنچه گفته شد مراد انطباقى آيه منحصر مى گردد در وجود مبارك آن حضرت عليه السلام .
ابو الفتوح رازى در وجه انحصار شاهد به على بن أبىطالب و دفع احتمالات ديگر بيانى لطيف دارد ، و چون اوّل ، احتمالات و اقوال وارده را در شاهد بيان نموده و سپس با آن بيان شيرين دفع مىكند لذا ما نيز اوّلا اقوال را بيان و سپس بيان او را در ردّ اين احتمالات ذكر مىكنيم . گويد : در مفسّران اختلافى نيست كه مراد از صاحب بيّنه رسول خداست بلكه خلاف در معناى شاهد است .
عبد الله و علقمهوابراهيم و مجاهدو ابو صالح و ابو العاليهو عكرمه گفتهاند كه مراد جبرائيل است ، و حسن بصرى و قتاده گفتهاند : مراد زبان رسول خدا است ، و بعضى گفتهاند : مراد چهره و صورت رسول الله است ، چون شمايل و سيماى آن وجود مبارك طورى بوده كه هر كس بدان نظر مىنموده است بر نبوّت و رسالت آن حضرت اعتراف مىنموده است ، و حسين بن فضل گفته است : مراد از شاهد قرآن است و اين نظم عجيب و اسلوب شگفت انگيز و اعجاز آن بهترين گواه و سند نبوّت است ، و ابن جريج و مجاهد گفتهاند : مراد از شاهد همان فرشتهاى است كه از رسول خدا مراقبت و محافظت مىنمود و او را تأييد و تقويت مىكرد ، و بعضى ديگر گفتهاند : مراد خود رسول خداست « 2 » و اين احتمالات و اقوال را گرچه به مفسران نسبت دادهاند ليكن مضطرب و ناپسند به نظر مىرسد به علّت آنكه هر يك از آنها خلاف ظاهر آيه :
وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ
است چون در اين جمله سه كلمه به كار آمده است : اوّل - لفظ
يَتْلُوهُ
كه به
هامش
( 1 ) . سورة الاشّعراء ( 26 ) - آيه 214 .
( 2 ) . الدر المنثور ج 3 ص 324 اين احتمالات و اقوال را از صاحبانش ذكر كرده است و نيز در مجمع البيان ج 3 ص 150 ذكر نموده است .