ذلك . « 1 »
استشهاد حاج ميرزا جواد آقا بر فقرات آيات و ادعيه ، بر لقاى خداوند
اين حقير بىبضاعت مىخواهم بعضى از آيات و اخبار واردهء در اين معنى را با تأويلات حضرات ذكر نمايم ، تا معلوم شود حقّ از باطل .
از جملهء آيات : آيات لقاء الله است .
جواب دادهاند طائفهء اولى از اين آيات به آنكه : مراد ، مرگ و لقاى ثواب الهى است .
و اين جواب را طائفهء ثانيه ردّ كردهاند به اينكه : اين مجاز است . و مجاز بعيدى هم هست . و اگر بنا بر حمل به معناى مجازى باشد ، مجاز اقرب از او اينست كه [ به ] يك درجه از ملاقات را كه در حقِّ ممكن شرعاً جائز است حمل نمائيم ، اگرچه عرف عامّ آن را لقاى حقيقى نگويند ، و حال آنكه بنا بر اينكه الفاظ براى ارواح معانى موضوع باشد ، و معنى روح ملاقات را تصوّر نمائيم ، خواهيم ديد كه ملاقات اجسام هم حقيقت است ، و ملاقات ارواح هم حقيقت است ، و ملاقات معانى هم حقيقت است . و ملاقات هر كدام به نحوى است كه روح معنى ملاقات در او هست ؛ و ليكن در هر يك به نحوهء لايق حال ملاقِى و ملاقَى است .
پس حالا كه اينطور شد ، مىتوان گفت كه معنى ملاقات ممكن با خداوند جليل هم روح ملاقات در او حقيقةً هست ؛ و ليكن نحوهء آن هم لايق اين ملاقى و ملاقَى است . و آن عبارت از همان معنى است كه در ادعيه و اخبار از او به
هامش
( 1 ) در اينجا مصنّف حاشيهاى دارد كه : « و اين مذاق ، صريح كلمات شيخ احسائى و تابعين اوست ؛ ليكن آنها اخبار لقاء و معرفت را به وجه ثانى كه خواهد آمد تأويل مىنمايند ، و تمام اسماء و صفات را اثبات به مرتبهء مخلوق اوّل مىنمايند ؛ بلكه ذات اقدس خدا را منشأ انتزاع صفات هم نمىدانند و تنزيه صرف مىنمايند - منه عُفى عنه . ( تعليقه )