است بايد جمع ميان آنها و اخبار تشبيه و اخبارى كه ظاهر در امكان معرفت و وصول است ، به اينطور نمود كه : اخبار تنزيه صرف را حمل كرد به معرفت به طريق رؤيت به اين چشم ظاهر ، و به معرفت كُنه ذات اقدس الهى ؛ و اخبار تشبيه و لقاء و وصول و معرفت را حمل كرد به معرفت اجمالى و معرفت اسماء و صفات الهى و تجلّى مراتب ذات و اسماء و صفات حقّ تعالى ، به آن ميزان كه براى ممكن ، ممكن است .
و بعبارةٍ اخرى ، كشف حُجُب ظلمانيّه و نورانيّه كه براى عبد شد ؛ آن وقت معرفتى بر ذات حقّ تعالى و اسماء و صفات او پيدا مىكند ، كه آن معرفت از جنس معرفت قبل از آن كشف نيست .
و بعبارةٍ اخرى ، انوار جمال و جلال الهى در قلب و عقل و سرّ خواصّ اولياى او تجلّى مىكند ، به درجهاى كه او را از خود فانى مىنمايد و به خود باقى مىدارد ؛ آن وقت محو جمال خود نموده و عقل او را مستغرق معرفت خود كرده ، و به جاى عقل او خود تدبير امور او را مىنمايد . اگرچه بعد از اين همه مراتب كشف سُبُحات جلال و تجلّى انوار جمال و فناى فى الله و بقاى بالله ، باز حاصل اين معرفت ، اين خواهد شد كه از روى حقيقت از وصول به كنه معرفت ذات ، عجز خود را بالعيان و الكشف خواهد ديد .
بلى اين هم عجز از معرفت است و عجز ساير ناس هم عجز از معرفت است ؛ ليكن اين كجا و آن كجا ؟ بلى جماد هم عاجز از معرفت است ، انسان هم . ولى قطعاً تفاوت مراتب عجز حضرت اعلم خلق الله محمّد بن عبد الله صلّى الله عليه و آله و سلّم با ساير ناس بلكه با علماى امّت ، زيادتر از عجز جماد با انسان است .
اجمالًا مذاق طائفهاى از متكلّمين علماى اعلام مذاق اوّل است ؛ مستدلّا به ظواهر بعضى از اخبار و تأويلًا للآيات و الاخبار و الادعية الواردة فى
الله شناسى (فارسى) — صفحة 40
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٤٠