ظرف ظهور حقائق مىباشد . خداى تعالى گويد :
وَ يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ .
« 1 »
« و مىدانند كه حقّاً و حقيقةً الله است كه اوست حقّ آشكارا . »
و گفته شده است : مراد از لقاء خدا بعث است . و گفته شده است : وصول به عاقبت امر از لقاء ملكالموت و حساب و جزاء است . و گفته شده است : مراد لقاى جزاى خداوند است از ثواب و عقاب . و گفته شده است : لقاء حكم اوست در روز قيامت . البتّه لفظ رجاء را در بعضى از اين وجوه به معنى خوف بايد گرفت .
و اين وجوه ، وجوه مجازيّهء بعيده هستند ، و موجبى براى حمل لفظ بدانها در ميان نمىباشد مگر آنكه تفسير را تفسير به لوازم معنى بگيريم ( نه خود معنى ) .
و كلام خدا :
فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ
، أجل به معنى غايتى است كه زمان قرض و دَين انسان و نحو آن بدان منتهى مىگردد . و گاهى اطلاق مىشود بر مجموع آن زمان . و غالباً در معنى اوّل استعمال مىشود .
و أَجَلَ اللَّهِ آن غايتى است كه خداى تعالى براى لقاى خود معيّن نموده است . و آن بدون شكّ از امور آمدنى مىباشد . و خداوند براى تأكيد در اين گفتار بطور مبالغه و رسانيدن امر را به وجهى بليغ ، مؤكّد فرموده است . و لازمه حتميّت آمدن اين سر رسيد و مدّت اجل كه روز قيامت است آن مىباشد كه در امرش مسامحه به عمل نيايد ؛ و به امر ايمان به خدا ، به حقّ ايمان و شكيبائى در برابر آن هنگام وقوع فتنهها و محنتها بدون رجوع و ارتداد از دين به سستى و كوتاهى گرايش نشود . و خداوند براى مزيد تأكيد بر اين امر ، آيه را بدين ذيل
هامش
( 1 ) ذيل آيه 25 ، از سوره 24 : النّور