پس حضرت موسى و ديگران را ديدن ذات حقّ ميسّر نباشد و حكم لَن تَرانِى مطلق باشد . فامّا در تنزّل ذات به مراتب اسماء و صفات ، مشاهده آن حضرت ميسّر است و به صورت شجرهء وادى أيمن بر موسى تجلّى فرمود و با موسى از پس پرده اسماء و صفات سخن گفت ؛ كه
وَ لَمَّا جاءَ مُوسى لِمِيقاتِنا وَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ
. « 1 »
از اين سخنان معلوم شد كه كسانى كه گفتهاند كه خدا را نمىتوان ديد ، از وجهى راست گفتهاند ؛ يعنى من حيث الذّات . و آنها كه مىگويند كه مىتوان ديد هم راست مىگويند ؛ يعنى من حيث الاسماءِ و الصّفات .
من چو او را ديده و ناديدهام * در ميان اين و آن شوريدهام
لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ .
« 2 »
فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً
. « 3 »
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ * إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ .
« 4 »
سلوك و رياضات ، به جهت استعداد يافتن براى جذبات الهيّه است
بدانكه سلوك و رياضات و تصفيه ، بهواسطه آن است كه مستعدّ جذبهء الهى شوند ؛ و الّا هيچكس را به عمل ، وصول به آن حضرت ممكن نيست
هامش
( 1 ) ؛ صدر آيه 143 ، از سوره 7 : الاعراف : « و هنگامى كه موسى براى ميعاد ما در وقت معيّن آمد و پروردگارش با او تكلّم كرد . »
( 2 ) صدر آيه 103 ، از سوره 6 : الانعام : « او را چشمها ادراك نمىكند ، و اوست كه چشمها را ادراك مىكند ؛ ( و اوست خداوند لطيف خبير . ) »
( 3 ) ذيل آيه 110 ، از سوره 18 : الكهف : « پس كسى كه اميد ديدار و لقاء خدا را داشته باشد ، پس بر او فرض است كه عمل صالح بجاى آورد و در عبادت خدا احدى را شريك قرار ندهد . »
( 4 ) آيه 22 و 23 ، از سوره 75 : القيامه : « در آن روز چهرههائى بشّاش و با طراوت است كه به سوى پروردگارشان نظر مىكنند . »