بنا بر قول امام صادق عليه السّلام : « فاكهة ( ميوه ) صد و بيست گونه است و سرور و آقاى آنها رمّان ( انار ) است » ، « 147 » و گفتهء ديگرش : « پنج ميوه از ميوههاى بهشت است :
( از جمله ) انار و رطب ( خرماى تازه ) » . « 148 » و آنچه براى ما حايز اهميت است اين كه خدا اين سه را به عنوان مثالى از آنچه در بهشت است آورده نه آن كه ميوههاى بهشت منحصر به اينها بوده باشد . با وجود اين از لحاظ درجه و فراوانى و نعمت بودن پايينتر از ميوههاى دو بهشت اولند ، چه در آنجا خدا گفت
مِنْ كُلِّ فاكِهَةٍ
« از هر ميوه » ، نه يكى بلكه يك جفت
زَوْجانِ
وجود دارد ، در صورتى كه در اين جا مىگويد :
فِيهِما فاكِهَةٌ
« در آنها يك ميوه » است ، و شايد كلمهء « فاكهة » نتواند همهء مفردات و انواع ميوه را شامل شود ، و اين تفاوت تا حدى شبيه اين گفتهء خدا در سورهء الواقعة است كه در آن از بهشتهاى پيشى گرفتگان و مقربان چنين سخن مىگويد :
وَ فاكِهَةٍ مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ
« و ميوه از هر گونه كه برگزينند » ، « 149 » و گفتهء ديگرش در توصيف بهشتهاى اصحاب اليمين كه از آنان درجهء كمترى دارند :
وَ فاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ لا مَقْطُوعَةٍ وَ لا مَمْنُوعَةٍ
و ميوههاى فراوان كه نه برمىافتد و نه ممنوع » . « 150 » پس براى آنان هر ميوه كه بخواهند و هوس كنند ، حتى اگر پيش از هوس كردن موجود نباشد ، در اختيارشان قرار مىگيرد ، و اينان در درجهاى پايينتر از آنان جاى دارند ، و اين مايهء شگفتى نيست كه او كه صادق است چنين مىگويد :
لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى
« از ميان شما كسانى با آن كسان كه پيش از فتح انفاق كرده و به نبرد پرداختهاند ، برابر نيستند كه درجهء آنان بزرگتر از درجهء كسانى است كه پس از فتح به انفاق كردن / 365 و به نبرد برخاستن روى آوردند ، و خدا به
هامش
( 147 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 201 .
( 148 ) - همان كتاب ، ص 200 .
( 149 ) - الواقعة / 20 .
( 150 ) - الواقعة / 32 و 33 .