باز مىدارد ، كه در اين صورت به شكر نعمت گوش برخاسته و شكر نعمت چشم را فروگذارده است .
[ 64 - 65 ] وحى الاهى تصويرهايى را از نعمتهاى ياد شده در آنچه به دو باغ نخستين تعلق دارد در برابر ما قرار مىدهد تا آنها را با يكديگر مقايسه كنيم و آنچه را كه برتر است برگزينيم و آن را هدفى براى دست يافتن به آن با حد اعلاى تلاش و كوشش خود قرار دهيم .
مُدْهامَّتانِ
« دو سبزينه فام . » سياهى شب را همة گويند : شب ادهم يعنى شب بسيار تاريك ، و اسب ادهم يعنى / 362 اسب سياهرنگ ، « 140 » و سبزى گياهى شديد و غليظ و پيوستهء به يكديگر را ، از آن روى كه به سياهى مىزند ، چنين مىنامند ، و امام صادق عليه السّلام آن را چنين تصوير مىكند : « نخلستانى كه مكه و مدينه را به يكديگر متصل كند » ، « 141 » و هنگامى كه براى مقايسهء باغها با يكديگر اين لفظ مدهامّتان را با آنچه در وصف دو باغ و بهشت اولى به صورت
ذَواتا أَفْنانٍ
آمده بود در كنار يكديگر قرار مىدهيم ، به اين نتيجه مىرسيم كه آن اوليها نيز سبز رنگ بودهاند ، ولى درختان آنها همچون درختان ميوه داراى شاخههاى فراوان و شايد اغلب آنها درخت ميوه بوده است ، در صورتى كه دو باغ پستتر از آنها چنين نبوده است ، و چون اين درختان در كنار يكديگر قرار گيرند و به هم پيوسته شوند ، رنگ سبز پيدا مىكنند و با ساقههاى دراز خود داراى صورتى زيبا مىشوند ، ولى زيبايى درختان شاخهدار و سودمنديهاى آنها بيشتر است ، و شايد يكى از آشكارترين سببهاى تفاضل ميان دو نوع باغ ، اندازهء سپاسگزارى از آلاء خدا يا كوتاهى كردن در انجام اين وظيفه بوده باشد . در اثرى از علاء بن سيابة از ابو عبد اللَّه عليه السّلام آمده است : به او گفتم كه مردمان از اين كه مىشنوند گروهى از آتش بيرون مىآيند و وارد بهشت مىشوند ، تعجب مىكنند و به
هامش
( 140 ) - مفردات الراغب .
( 141 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 200 .