امكان تغيير سرنوشت
39 . « يَمْحُوا اللَّهُ مَايَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ ؛
خداوند محو و نابود مىكند و يا ثابت و استوار نگاه مىدارد آن چه را بخواهد و نزد اوست ريشهء تمام مقدورات » . « 1 » از عالىترين مفاهيم قرآن و معارف اسلامى ، موضوع امكان تغيير و دگرگون ساختن تقدير و سرنوشت است و اين كه انسان مىتواند ، قسمتى از سرنوشت خود را با رفتار و كردار خود دگرگون سازد و اين همان مسألهء « بداء » است كه در كتابهاى عقايد و مذاهب دربارهء آن به گستردگى بحث شده است .
منطق شيعه دربارهء « بداء » از نظر قرآن و عقل آن چنان روشن است كه اگر اين
هامش
( 1 ) . ارتباط آيهء مورد بحث با ما قبل آن بسيار روشن است ؛ زيرا در ذيل آيهء پيش چنين فرمود : « لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ ؛ براى هر زمانى حكمى است كه براى خصوص آن تعيين و نوشته شده است » مثلًا هر گاه در شرايع آسمانى تغييراتى رخ مىدهد ، روى اصلى كلى است كه هر زمان براى خود تقاضاى خاصى دارد . در اين موقع ممكن است تصور شود كه هر گاه حكمى براى زمانى روى جهتى نوشته شد و يا سرنوشتى روى علتى براى كسى مقرر گرديد ، ديگر آن حكم و سرنوشت قابل تغيير و دگرگونى نيست و حتماً بايد اجرا شود . آيهء مورد بحث براى بىپايه ساختن اين انديشه با صراحت مىفرمايد : خداوند در دگرگون كردن سرنوشتى و يا ثابت نگاه داشتن تقديرى از اختيار و آزادى كاملى برخوردار است و دست او دربارهء مقدرات جهان و از آن جمله مقدرات انسان باز است و هيچ عاملى نمىتواند اختيار را از او بگيرد و اوست كه تقديرى را ثابت نگه مىدارد و يا سرنوشتى را عوض كرده و سرنوشت ديگرى را جاىگزين آن مىفرمايد .