اشتغال ورزند در صورتى كه اين راه نزد خودِ بتپرستان باطل است و خود نيز از آن بيزارند .
در اين آيه به اين نوع استدلال با جملهء « أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكآءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ » اشاره شده است و استدلال را با لفظ « ام » كه متضمن نوعى انكار است ، آغاز نموده است و در حقيقت مىخواهد چنين بفرمايد : پس از ابطال راه اول ، براى ربوبيت بتها يك راه بيش باقى نمانده است ؛ يعنى آنها را مانند خدا خالق بدانيم در صورتى كه خود بت پرستان زير بار اين نظر نمىروند و آنها را خالق نمىدانند .
قرآن در ردّ اين احتمال ، كه معبودهاى آنان مانند خدا خالق باشند تنها به توافق و همفكرى بت پرستان در مسألهء خلقت اكتفا نورزيده و به صورت يك اصل كلى مىفرمايد : « قُلِ اللّهُ خالِقُ كُلِّ شَىْءٍ ؛ بگو : آفرينندهء همه چيز خداست » و در صحنهء آفرينش براى بتها نصيبى از خالقيت نيست ؛ نه تنها خالق نيستند ، بلكه همگى مخلوق خدايند .
آيه براى اين كه گفتار خود ( او آفريدگار همه چيزهاست ) را بدون دليل نگذارد با ذكر دو صفت از او صاف خداوند ، يعنى « واحد » و « قهار » بر يكتايى خالق استدلال نموده است .
ناگزير خواهيد پرسيد : يگانگى و قدرت قاهرهء خداوند چگونه مىتواند گواه بر اين باشد كه او خالق همه چيز است و جز او خالقى نيست ؟ و بررسى و تحليل اين قسمت به دقت بيشترى نياز دارد .
به عبارت ديگر ، در ذيل آيه براى خداوند دو صفت بيان شده است :
1 . الواحد : او يگانه است .
2 . القهّار : او بر هر موجودى غالب و پيروز است .
هر يك از اين دو صفت مىتواند گواه بر اين باشد كه جز او خالقى نيست ؛ زيرا هر گاه خالقى جز خدا باشد در اين صورت آن خالق ديگر ، بايد از وجود متكى به خود و علم و قدرت مستقل برخوردار باشد ، تا در پرتو استقلال و اتكاى به
قرآن و اسرار آفرينش (تفسير سوره رعد) (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٦٦