براى خدا آنچه در آسمانها و زمين از جنبندگان و فرشتگان است ، سجده مىكنند و هرگز كبر نمىورزند » .
در جاى ديگر سجدهء گياهان و درختان را متذكر مىگردد و مىفرمايد :
« وَالنَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدَانِ ؛ « 1 »
گياهان و درختان او را سجده مىكنند » .
دگر بار با ديد وسيعى از سجود و خضوع سايههاى اجسام سخن گفته و مىفرمايد :
« أَوَلَمْ يَرَوْا إلى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَىْءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُ عَنِ اليَمِينِ وَ الشَّمَائِلِ سُجَّداً للَّهِ وَ هُمْ دَاخِرُونَ ؛ « 2 »
مگر نمىنگريد به اجسامى كه خدا آفريده است كه سايههاى آنها از راست و چپ ( صبح و عصر ) حركت و خدا را سجده مىكنند و خود اجسام نيز در حال خضوع و اطاعت هستند » .
بنابر اين ، مسألهء سجدهء موجودات مسألهاى عمومى است كه سراسر جهان هستى را فرا مىگيرد و اختصاص به موجودى ندارد .
آنچه مهم است فهميدن حقيقت سجده است و چگونه هر موجودى اعم از عاقل و غير عاقل در برابر عظمت حق ، ابراز تذلّل و كوچكى مىكند و به تعبير قرآن سجده مىنمايد .
مقصود از سجده كردن موجودات چيست ؟
انسان معمولًا هنگام سجده كردن بر روى زمين قرار گرفته و پيشانى و احياناً چانه « 3 » را بر زمين مىگذارد . اين هيأت ، شكل ظاهرى سجده است ؛ ولى روح آن ،
هامش
( 1 ) . رحمن ( 55 ) آيهء 6 .
( 2 ) . نحل ( 16 ) آيهء 48 .
( 3 ) . قرآن به اين نوع از سجده نيز اشاره نموده است چنان كه مىفرمايد : « . . . إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِإذَا يُتْلى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ سُجَّداً ؛ مردان دانشمند از پيشينيان هر موقع آيات خداوند بر آنها خوانده شود ، روى زمين به سجده مىافتند و چانههاى خود را بر زمين مىگذارند » . اسراء ( 17 ) آيهء 107 .