تسبيح كوهها در آيات ديگرى نيز وارد شده است . « 1 »
ه ) براى بار پنجم تسبيح رعد را متذكر مىشود و مىفرمايد : « وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ » . « 2 »
اكنون بايد ديد منظور از تسبيح چيست ؟
تسبيح درلغت به معناى تنزيه از نقايص است ؛ هرگاه موجودى را ازنقايص وعيوب ، تنزيه و تقديس نماييم ، آن را تسبيح مىگويند . بنابراين ، در حقيقتِ تسبيح ، تنزيه از نقص و عيب نهفته است و هر تفسيرى كه براى تسبيح گفته مىشود اگر حاكى از تقديس خداوند و تنزيه اوازعيب و نقص نباشد نمىتوان آن را تفسير صحيح براى تسبيح دانست .
آراى مفسران درتسبيح موجودات
برخى از مفسران كه نتوانستند به حقيقت تسبيح تمام موجودات پىببرند براى فرار از اشكالى كه در تسبيح همهء موجودات در به دو نظر موجود است گفتهاند : مراد از « ما » در « ما فِى السَّمواتِ » موجودات عاقل است كه دارندهء شعورند ؛ مانند انسان و فرشته كه خداوند را با كمال ادراك و شعور ، تقديس مىنمايند . « 3 »
درحالى كه بسيارى از مفسران اين نظريه را نپذيرفتهاند و گفتهاند : مقصود از « ما » اعم از عاقل و غير عاقل ، مدرك و غير مدرك است و ظاهر
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 79 ؛ سبأ ( 34 ) آيهء 9 .
( 2 ) . رعد ( 13 ) آيهء 13 .
( 3 ) . اين پاسخ بر فرض صحت در برخى از آيات مىتواند صحيح باشد ، مانند آياتى كه در آن جا لفظ « ما » وارد شده است ، ولى آياتى كه صريحاً از تسبيح مرغ و كوه و رعد سخن مىگويد صحيح نيست .