آن چه در آسمانها و زمين است ، خدا را تنزيه مىكند ، اوست عزيز و حكيم .
لفظ « ما » بر خلاف تصور برخى ، هم در عاقل و هم غير عاقل به كار مىرود و منظور از آن در اين جا ، تمام موجوداتى است كه در آسمانها و زمين قرار دارند .
آيههاى 1 و 24 سورهء حشر ، 1 سورهء صف ، 1 سورهء جمعه ، 1 سورهء تغابن به همين مضمون هستند و صريح ترين آيه در اين مورد ، آيهء 44 سورهء اسراست ، چنان كه مىفرمايد :
« تُسَبِّحُ لَهُ السَّمواتُ السَّبْعُ وَالأَرضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَىءٍ إِلّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً » ؛
آسمانهاى هفتگانه و زمين و هر موجود عاقلى كه در آنهاست ، خدا را تنزيه مىكند و آن چه در جهان هستى به عنوان « شىء » شناخته شده است ، خدا را با ستايش خود تنزيه مىكند ولى شما از تسبيح آنها آگاه نيستيد و درك نمىكنيد به راستى كه او همواره بردبار [ و ] آمرزنده است .
نكتهء قابل توجه - كه بعداً سند گفتار ما خواهد بود - عدم آگاهى و درك ما از تسبيح آنهاست .
ب ) گاهى از تسبيح فرشتگان به صراحت و يا به كنايه سخن مىگويد ، آن جا كه مىفرمايد :
« وَالمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِى الأَرْضِ » ؛ « 1 »
فرشتگان با حمد پروردگار خويش او را تسبيح مىگويند و دربارهء افرادى كه در زمين هستند ، آمرزش مىطلبند .
هامش
( 1 ) . شورى ( 42 ) آيهء 5 .