ضبط گرديده است ، بلكه تمام پديدههاى جهان و آن چه در نظام هستى مىگذرد ، هر ذره و قطعهاى از آن ، پيش از پيدايش ، به طور كامل و دقيق پيشبينى شده است و به اصطلاح قرآن روى دادهها پيش از آن كه جامهء وجود بپوشند « در لوح محفوظ » ثبت و ضبط گريدهاند .
حقيقت لوح محفوظ براى ما به درستى روشن نيست و حقيقت اين كتاب ، كه حوادث جهان در آن قبلًا ضبط گرديده ، نيز مثل لوح محفوظ به طور قطع واضح نيست ، ولى مىتوان گفت اين كتاب كه گزارش دهندهء حوادث پيش از وقوع است ، از سنخ كتابهاى بشرى نيست ، كه كتابى از الواح و اوراق تدوين شده باشد ، بلكه منظور از اين كتاب همان علل و موجبات قبلى است كه معلول و حوادث آينده با قلم قضا بر پيشانى آنها نوشته شده است ؛ زيرا اوضاع و علل و موجبات قبلى با زبان تكوين مىگويد كه آبستن چه حوادثى است كه در ظرف خود انجام مىگيرد و اگر كسى به رموز و خصوصيات علل - كه پيش از حادثه وجود دارد - واقف گردد ، مىتواند خصوصيات پديدههاى آينده را به طور واضح پيشبينى كند .
به عبارت ديگر ، بشر در افعال و كارهاى خود مختار و آزاد است ؛ ولى در برابر حوادث و پديدههاى مختلف طبيعت ، ناتوان و مسلوبالاختيار مىباشد . سيل حوادث و نعمتها و نقمتها ، به سان رودخانهاى در حال جريان است . كسانى كه با سرچشمهء اين رودخانه آشنايى دارند ، آن را نتيجهء قطعى و غيرقابل برگشت يك سلسله عوامل و علل و تودهاى از حوادث و اوضاع بىشمار قبلى مىدانند كه وقوع هر حادثهاى را در ظرف خود ايجاب مىكند .
بنا بر اين تمناى نبود يكى از حوادث ، خيالى بيش نيست ؛ زيرا اوضاع
قرآن و معارف عقلى (تفسير سوره حديد) (فارسى) — صفحة 156
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٥٦