جهان آن چنان متصل و به هم پيوسته است كه نبود يك حادثه و عقب زدن صفحهاى از حوادث ، مستلزم به هم خوردن بسيارى از اوضاع و حوادث است كه علت اين حادثه و وجود خصوصى اين پديده را قطعى و حتمى نموده است .
بنابر اين مقصود از نخستين آيهء مورد بحث كه ، « هيچ حادثهء ناگوارى در زمين رخ نمىدهد و يا بلايى متوجه جان شما نمىشود مگر پيش از آن كه آن را به وجود آوريم ، در كتابى نوشته شده است » اين است كه ، چون هر پديدهاى اعم از خير و شر ، خوب و بد ، مولود قطعى يك سلسله عوامل قطعى گذشته است ؛ ديگر تأسف وردن بر نعمتهاى زايل شده بىجا و بىجهت است . كسى تأسف مىخورد كه از علل و احوال پديدهها بىخبر باشد ، مال دنيا و جلوات طبيعت كسى را فريب مىدهد كه از حقيقت جهان ماده - كه در هر لحظه در تبدل و تغير است - آگاه و مطلع نگردد ، ولى دلهاى آگاه ، بر گذشته تأسف نمىخورند ؛ زيرا تأسف بر گذشته ، معلول جهل به هعلل و موجبات آنهاست و دلبستگى به جهان ، كه در هر لحظه در مسير تحول است ، از شؤون كسانى است كه به ماهيت دنيا پى نبرده باشند .
بنابراين مقصود از اين كتاب كه روشنگر حوادث آينده است ، همان علل مادى پيشين است كه محقق و مستلزم حوادث آينده مىباشد .
اين نظر كه هر موجودى پيش از آن كه وجود بپذيرد در كتابى قبلًا ضبط گرديده ، يكى از انظار علمى و فلسفى اين كتاب آسمانى است كه فلاسفهء جهان پس از مجاهدتهاى فكرى به آن رسيدهاند ، ولى پيامبر درس نخوانده و به وسيلهء معلم وحى ، آن را در چهارده قرن پيش به ما آموخته است .
قرآن و معارف عقلى (تفسير سوره حديد) (فارسى) — صفحة 157
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٥٧