فرازهايى است كه به ترتيب عبارت است از :
1 . دوران رسالت و رهبرى پيامبر اسلام ، از 23 سال تجاوز نكرده كه قسمت مهمى از آن مربوط به پيش ازهجرت ، يعنى دوران اقامت وى در مكه است . پيامبر سيزده سال تمام ، عمر گرانبهاى خود را در راه تبليغ توحيد و دعوت مشركان مكه و حومهء آن گذراند . در اين مدت ، اگرچه موفقيتهايى به دست آورد و قلوب گروهى را متوجه آيين خود ساخت ، اما براثر لجاجتهاى قريش و سرسختى بتپرستان محيط « مكه » نتيجهءچشمگيرى نگرفت تا آن جا كه دشمنان او نقشهء قتل وى را كشيدند ، از اين رو ناچار شد به فرمان خداوند مكه را به قصد مدينه ترك گويد و در « مدينه » رحل اقامت افكند .
اساس تبليغ وى در مدت اقامت سيزده ساله در مكه ، در جهت تبيين معارف كلى اسلام و مسائل عقيدتى و مبارزهء شديد با بتپرستى و دعوت مردم به توحيد و اعتقاد به معاد بود و شرايط و اوضاع اجازه نمىداد كه جز در موارد خاصى دربارهء مسائل اجتماعى ، اخلاقى ، قوانين مدنى و احكام فرعى اسلام ، از قبيل عبادات ، سياسات ، عقود و ايقاعات سخن بگويد ؛ زيرا طرف سخن وى در مكه ، گروهى بود كه هنوز در برابر بت سجده مىكردند و از آنها حاجت مىطلبيدند و مرگ را پايان زندگى مىدانستند .
از اين جهت مىبينيم آياتى كه در محيط مكه نازل شده است غالباً بر محور توحيد ، معاد ، تشريح معارف كلى و عقيدتى اسلام دور مىزند ، حتى بسيارى از دانشمندان ، از اين راه آيات مكى را از مدنى تميز و تشخيص مىدهند .
استقبال مردم مدينه از آيين اسلام و پشتيبانى آنان از پيامبر اكرم به وى فرصت داد كه به بيان ساير مسائل حساس اسلامى بپردازد و يك قسمت ازدستورها و احكام اسلام را در محيط خود پياده و وظايف مردم را از نظرحلال و حرام بيان كند .
با اين همه ، زندگى پيامبر و مسلمانان در اين محيط ، نيز دور از غوغا و مزاحمت نبود ، زيرا تمركز مسلمانان در محيط مدينه ، رعب عجيبى در دل
عقايد اسلامى (در پرتو قرآن، حديث و عقل) ( فارسى) — صفحة 443
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٤٤٣