امروز روانشناسى با روشهاى جديدى توانسته است ميزان رشد روانى افراد را برآورد كند . يكى از طرق شناسايى سن روانى افراد و رشد و عدم رشد فكرى آنان اين است كه افراد رشد يافته پيوسته كارها را از مجراى عقل و منطق تعقيب مىكنند ، در حالى كه افراد رشد نيافته ، در جهان وهم و خيال زندگى مىكنند .
و به قول « هارى اورستريت » الگوى عدم رشد فكرى روانى ، انجام دادن كار از طريق وهم و خيال و الگوى رشد فكرى روانى ، انجام آن از طريق برنامهء منطقى و تأييد شده مىباشد . اگر رشد فكرى و سن روانى فردى ، همزمان با سن واقعى شخص پيش برود ، خرد و عقل او حجت درونى الهى بوده و انديشههاى صاف و پاكيزهء او ، بسان گفتار پيامبران كه وحى خطاناپذير است و چشمانداز زندگى را در نظر او روشن مىسازد و او را از لغزش ، صيانت مىبخشد .
امام كاظم عليه السّلام در بيان مفصل و گستردهء خود ، به يكى از شاگردان ممتاز خود ( هشام بن حكم ) چنين مىفرمايد :
« يا هشام ، إنّ للّه على الناس حجّتين : حجّة ظاهرة و حجّة باطنة .
أمّا الظاهرة فالرسل و الأنبياء و الأئمّة ، و أمّا الباطنة فالعقول « 1 » ؛
اى هشام ! خداوند براى بشر ، دو حجت فرستاده است : يكى آشكار و ديگرى پنهان . دليل آشكار ، پيامبران و پيشوايان دينى هستند و حجت پنهان ،
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 16 .