[ 15 ] و آيات آينده به بيان شرطهاى ايمان مىپردازد ، مگر نه آن است كه ايمان نيروى اجرايى براى همهء آموزشهاى وحى و روح دفاعى جامعه است كه بدون آن نظامهاى مجتمع به صورت حروفى بدون معنى در مىآيد ؟ !
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا
مؤمنانى كه به خدا و رسولش گرويده و ايمان آوردهاند و سپس گرفتار شك نشدند .
آيا مؤمن چه وقت شك مىكند ؟ هنگامى كه به انجام دادن وظيفهء دشوارى مكلّف مىشود و نفس او دربارهء راستى و صدق ايمانش او را دچار وسوسه مىكند ، امّا از لحاظ خود ايمان محض بايد بگوييم كه آن همچون زرنابى است كه هر چه بيشتر در معرض آتش دشواريها قرار گيرد جلا و درخشندگى آن افزونتر مىشود .
وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
و با مال و جان خويش به جهاد در راه خدا پرداختند .
جهاد به معنى تلاش و كوشيدن به اندازهء توانايى در راه خدا است ، و چنين بودن در آن هنگام مىتواند صورت بگيرد كه قلب از شايبهء كفر و شرك و نفاق خالى شده باشد .
أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
اين گونه كسان راستگويانند .
آن حقيقت ايمانى است كه در طاعت و جهاد تجلّى پيدا مىكند ، و بدون رسيدن به اين حقيقت نمىتوان ايمان كسى را تصديق كرد ، اما اسلام او به مجرّد قبول دين اسلام و ملتزم شدن به آن صادق است .
[ 16 ] و كسى كه مكابره كند و مدعى آن شود كه على رغم همهء اينها باز هم مؤمن است ، در حق خود سفاهت كرده است ، و چگونه / 443 او خيال مىكند كه خدا از دين او با خبر است ، مگر علم خدا همه چيز را شامل نمىشود ؟ ؟
به گفتهء مفسران ، آنان گروهى از اعراب بنى اسد بودند كه در خشكسالى به نزد رسول خدا آمدند و اداى شهادتين كردند ، ولى در درون جانشان مؤمن نبودند و راههاى مدينه را با عوامل غير امنيتى از امنيت انداختند و سبب گرانى جنسها شدند ، در صورتى كه به رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله - مىگفتند ( و بر او منت