اسلام آورند .
و احتمال قويتر اين است كه آنان جنگ را - و لو در آغاز كار - دست كم براى آن مىپذيرند كه به پيروزى مسلمانان و نيرومندى ظاهرى آنان اطمينان دارند ، بنا بر اين آزمايشى بزرگ است و ابتلايى دشوار ، و آنان به عزمى راسخ و ارادهاى قوى نياز دارند تا صدق توبهء خويش را به اثبات برسانند ، و در نتيجه بتوانند شايستهء پذيرفته شدن در جامعهء مؤمنان به دست رهبرى مكتبى بوده باشند ، و به سختى اين ابتلا در آمدن را تنها راستگويان مىپذيرند ، ولى مصلحتگران و فرصت جويان هرگز بى تأمل خود را گرفتار درد سر نمىكنند .
/ 325 با وجود آن كه قرآن غالبا با برانگيختن اميد پيروزى در جان مؤمنان آنان را براى رفتن به جنگ با كفار تشجيع مىكند ، ولى اين بار دشمن را با شديد و سخت بودن در معرض توصيف قرار مىدهد ، چه اين شكل بيان متناسب با هدف اين آيه و قضيهاى است كه اين آيه به سبب آن نزول پيدا كرده است ، و آن آزمايش مخلّفان است براى آن كه شايستگى خود را در پيوستگى به صفوف مسلمانان ، پس از آن كه با شكست سابق آن را از دست دادند ، بار ديگر به دست آورند .
و ميان مفسّران در اين كه كدام نبرد مورد اشاره در اين آيه بوده ، اختلاف وجود دارد : گروهى گفتهاند كه : آن نبرد مسلمانان با مرتدّان پس از وفات رسول اكرم ( ص ) بوده است ، و بعضى ديگر آن را جنگى دانستهاند كه با اسبسواران صورت گرفت ، و جنگ با هوازن و ثقيف پس از فتح مكه بوده ، و شايد اين محمل نزديكتر به محيط آيات و الهامهاى آن باشد كه سخن از زمان پيغمبر است و نه پس از او ، بدان سبب كه غزوهء حنين پس از صلح حديبيه و سپس فتح مكه از بزرگترين غزوهها بوده است .
و آنان را در پذيرفتن اين شرط با رسيدن به پاداش و بخشش خدا ، و آنچه از اين طريق با پذيرش توبهء آنان نصيبشان مىشود ، ترغيب كرد ، و سپس از عواقب بد رد كردن فرمان خدا كه در پى آن عذاب و زيان خواهد بود ، بر حذرشان داشت .
فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ