جهل سبب فزونى تكبر مىشود ، و به همين سبب پروردگار ما ، سبحانه و تعالى ، براى علاج صفت تكبر در نفس مىگويد :
وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا
و در زمين به كشّى مرو كه نه در زمين فرو خواهى شد اگر فروتنى كنى ، و نه با كوه همسر خواهى شد اگر پر تنى كنى » . « 33 » هر چه علم بشر بيشتر شود ، خشوع او نسبت به پروردگارش افزايش پيدا مىكند ، مگر كاينات آيينهء نامهاى خدا / 247 و تجليات آفرينش و قدرت و حكمت او نيست ؟
بدين گونه كلمات اين آيه به يكديگر اتصال پيدا مىكند ، چه علم ما را به توحيد مىرساند ، و توحيد راهنماى ما به استغفار مىشود ، بدان سبب كه استغفار عبارت از حالت نفس در هنگام شناختن پروردگار است و قدرت و هيمنه و بزرگى او ، و احساس تقصير در مقام الوهيت است و احساس گناه مقرون به خواستارى اصلاح آن ، و كدام نردبان براى رسيدن به درجهء قبول در نزد پروردگار عزيز حكيم گرانبهاتر از معراج توبه است ؟ و كدام تحيّت و درود در هنگام ملاقات بنده با پروردگارش گراميتر از تسليم ؟ و كدام حالت تسليم برتر از آمرزشخواهى است . و چون كبر بزرگترين حجابى است كه مانع تابيدن نور حق بر جوانب عاقبت آدمى است ، كدام درمان شفابخشتر از استغفار براى بر كندن ريشههاى آن است ؟
بر انداختن تكبر نفس كار آسانى نيست ، چرا كه خاستگاه كبر نادانى است ، و نادانى از خود نفس است و در صميم خلقت او استقرار يافته است ، و با ادامه دادن به آمرزشخواهى از گناه مىتوانيم بر نادانى و مظهر تجسم يافتهء آن در كبر فايق آييم و آن را از ميان ببريم .
آن كس كه براى گناه خويش خواهان آمرزش است ، از بازگشتن به گناه ترس و پرهيز و تقوا دارد ، و نيز عزم او بر اجرا كردن واجبات دين و اجتناب كردن از
هامش
( 33 ) - الإسراء / 37 .