يكتاپرستى عالم بودن ، بنده را بر آن مىدارد كه / 246 حقارت خويش را در برابر جبّار آسمانها و زمين احساس كند و به طلب آمرزش از او بپردازد ، و از مهر و شفقتى كه نسبت به برادران مؤمن خود دارد ، براى آنان نيز به استغفار بپردازد .
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ
پس بدان كه خدايى جز اللَّه وجود ندارد ، و از او براى خودت و براى مردان و زنان مؤمن آمرزش خواه .
پروردگار ما از آن نظر مىگويد : « فاعلم » كه عقبه و گردنهاى كه انسان با آن در راه توحيد رو به رو مىشود ، جهل و نادانى است ، مگر خداى عزّ و جلّ نگفته است
وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا
و آدمى آن را بر عهده گرفت از آن جهت كه ستمكار و نادان بود » . « 26 » و به همين سبب است كه در قرآن ذكر آن عامل كه سبب منصرف شدن انسان از ايمان و هدايت است ، تكرار شده است ،
قالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ
گفت كه : شما گروهى نادانيد » ، « 27 » و
قُلْ أَ فَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجاهِلُونَ
گفت كه آيا به من فرمان مىدهيد كه جز خدا را بپرستم اى نادانان ؟ ! » ، « 28 »
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ
ولى بيشتر ايشان نمىدانند » ، « 29 »
وَ لكِنِّي أَراكُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ
ولى من شما را گروهى مىبينم كه نادانيد » ، « 30 »
وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ
و از نادانان روى گردان و دورى گزين » ، « 31 »
بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ
و نيست جز آن كه شما گروهى نادانيد » . « 32 » هر چه علم و دانش آدمى بيشتر شود ، تواضع بيشتر پيدا مىكند ، بدان سبب كه از مقدار دانش خودش نسبت با نادانستههايش آگاه است ، در صورتى كه فزونى
هامش
( 26 ) - الأحزاب / 72 .
( 27 ) - الأعراف / 138 .
( 28 ) - الزّمر / 64 .
( 29 ) - الأنعام / 111 .
( 30 ) - الأحقاف / 23 .
( 31 ) - الأعراف / 119 .
( 32 ) - النّمل / 55 .