به اينبيانات ، موجودات تجلى و ظهور او هستند كه هيچگاه از متجلى جدا نيستند چنان كه على - عليه السلام - مىفرمايد : « الحمد الله المتجلي لخلقه بخلقه » : « 1 » ( ستايش مطلق مخصوص خدايى است كه با آفريدههايش براى آنها تجلى كرده است . ) و به فرموده حضرت موسى بن جعفر - عليهماالسلام - توجه به جنبهى خلقيت و غيريت حجاب بين ما و حق تعالى مىشود كه
: « ليس بينه و بين خلقه حجاب غيرخلقه ، احتجب به غير حجاب محجوب و استتر به غير ستر مستور » : « 2 »
بين خدا و آفريدههايش پردهاى غير از ( جنبهى ) خلقيت نيست ، او بدون داشتن حجابى محجوب است و بدون داشتن پردهاى مستور است . از اينجهت هنگامى كه امامصادق - عليه السلام - از كسى از معناى الله اكبر سئوال مىكند و او مىفرمايد :
« الله اكبر من كل شيء فقال : و كان ثم شيء فيكون اكبر منه ؟ فقلت : فما هو ؟ الله اكبر من انيوصف » : « 3 »
خدا بزرگتر از هر چيزى است ، حضرت فرمود : آيا آنجا ( عالم ) چيزى است تا خدا از آن بزرگتر باشد ؟ راوى مىگويد : عرض كردم پس او چگونه است ؟ حضرت فرمود : خدا بزرگتر از آن است كه توصيف شود ، از اين بيان نورانى نيز استفاده مىشود كه رابطهى وجودى موجودات با حضرت حق ، بهگونهى روابطى كه عقل بتواند حقيقتش را درك كند نيست ، تا لازمهاش اين باشد كه او حقيقتى جدا و محدود باشد و بتوان وجودش را با چيزى مقايسه كرد و اساساً چيزى در برابر او وجود ندارد ، بلكه موجودات مظهر او هستند كه به هر خصوصيت وجودى آنها توجه شود جز حق تعالى را نشان نمىدهد ؛ چنان كه امامرضا - عليه السلام - مىفرمايد :
« فاي
هامش
( 1 ) - نهجالبلاغه ، خطبه 108 .
( 2 ) - توحيد صدوق ، ص 178 ، روايت 12 .
( 3 ) - توحيد صدوق ، ص 313 ، روايت 2 .