ابزارى براى ظلم باشد و يا عدل وانصاف را برنتابد ، بىاعتبار خواهد بود . « به عنوان نمونه ، اگر فروشنده از نياز مبرم خريدار و يا شرايط بحرانى جنگ يا قحطى سوء استفاده كند و بخواهد به خريدار ستم كرده زياده از حقّ خود موادّ غذايى را به چند برابر قيمت اصلى بفروشد ، قرارداد او بىاعتبار خواهد بود . » مهمترين اين مرزها ، حرمت ربا ، حرمت غش « فريب » و حرمت تقلّب در معامله و همچنين حرمت احتكار كالا مى باشند .
2 - اهليّت طرفهاى قرارداد ؛ طرفهاى قرارداد بايد اهليّت بستن قرارداد را داشته باشند ، كه مهمترين عناصر اهليّت عبارتاند از : بلوغ ، عقل ، رضايت « يعنى آزادى طرفهاى قرارداد در تصميم گيرى » . ازاين جهت قراردادهايى كه دست كم يكى از اطراف آنها كودك و يا مجنون و يا مجبور « كه پس از اين به جزئيّات آنها خواهيم پرداخت » باشند فاقد اعتبار خواهند بود .
3 - مورد قرارداد « يا كالا وبهايى كه قرارداد بر مبناى داد وستد آنها بسته مىشود » ؛ در اينجا چند شرط وجود دارد كه ماليّت داشتن ، مشروع بودن ، امكان تصرّف درآن ، امكان مالك شدن آن ، از آن جملهاند . « در صفحات بعدى به جزئيّات اين شرايط خواهيم پرداخت » .
4 - ديگر شرطها ؛ طبيعت ويژه برخى از قراردادها و يا مصالح عمومى شرايط ويژهاى را بر قراردادها موجب مىشوند . به عنوان مثال : شرط عدم غرر « يا فريب » در فروش ، و يا شرط عدم ازدواج در مدّت عدّه در عقد نكاح ، و يا شرط گواه گرفتن در طلاق ، و يا شرط كردن برخى امور معيّن در فروش ارز به خاطر دورماندن از شائبه ربا ، و همچنين شرايط ديگرى كه به خواست خدا در جاى خود از آنها سخن خواهيم گفت ، از اين دستند .
1 - شرايط صيغه عقد در قراردادها
امام صادق ( ع ) فرموده اند :
« إِنَّمَا يُحِلُّ الْكَلَامُ وَ يُحَرِّمُ الْكَلَامُ »
« 1 » .
هامش
( 1 ) - وسايل الشّيعة ، ج 12 ، ابواب احكام العقود ، باب 8 ، ص 376 ، ح 4 . ( از نوع 20 جلدى ) و همان ج 18 ، ص 50 ( از نوع 29 جلدى ) والتهذيب ج 7 ، باب 4 ص 50 .