براى ما بر مىشمرد كه اين صفت و اين صفت و . . . را دارد . حال ، بعضىها كه مىگويند : « نفهميديم و حق و باطل پيش ما قاطى شده » آيا همين طور است ؟
يا بنابر آنچه كه در آيه آمده : أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ ؛ خداوند ميان انسان و قلب او حايل مىشود . « 1 »
بنابر تفسير آن كه در روايتى از حضرت صادق عليه السلام آمده است : ( يحول بينه و بين أن يعلم أن الباطل حق . ) « 2 »
خداوند ميان مؤمن وميان اينكه باطل را حق بداند حايل مىشود .
در حقيقت ، شيطانشناسى براى بشرْ خيلى كار سختى نيست و از اين جهت است كه خدا حجّت را بر انسان تمام كرده است .
دشمن اصلى و معرّفى ناكافىِ اهل قلم
ما مىدانيم كه شيطان ، هَمَزات و لَمَزات دارد . ناگهان به ذهن انسان چيزى را مىاندازد . در آيات و روايات در بارهى صفات شيطان صحبت شده است ؛ امّا بنده تاكنون كسى را نديدهام كه در بارهى شيطان - به طور مفصّل از اوّل تا آخر قرآن و همچنين همه ى روايات وارده در باره ى شيطان - بررسى كرده باشد و در بارهى اين دشمن اصلىِ ما كتاب بنويسد تا اين شيطانى كه اين قدر ما را بدبخت كرده و مىكند ، به درستى بشناسيم و بفهميم كه با او بايد چه كار كنيم ! البته كتابى به نام « تلبيس ابليس » نوشته شده است .
يكى از حاضران : اگر خداوند در عالم ذرّ ، از انسانها عهد و پيمان گرفته است ، ما در حال حاضر كه در دار تكليف و عمل هستيم ، اصلًا آن را به ياد نمىآوريم ، چگونه ممكن است خداوند بر اساس آن ما را در روز قيامت مؤاخذه و مجازات كند ؟
هامش
( 1 ) - / انفال ، 24 .
( 2 ) - / التوحيد ، ص 358 ، باب 58 ، باب السعادة والشقاء .