عبادت لزوماً با ركوع و سجود نيست
در آيهى مورد بحث ، خداوند از فرزندان آدم پيمان و عهد گرفته است كه شيطان را عبادت نكنند . منظور از عبادت در اين آيه چيست ؟
بعضى گفتهاند :
يكى از معناهاى عبادت اين است كه انسان در برابر كسى سر فرود آورد و ركوع و سجده كند . اين يكى از نمودهاى عبادت است ؛ امّا ، با توجّه به معناى لغوى عبادت - مثل تعبيدالطريق ؛ يعنى راهوار كردن مسيرْ طورى كه زير پاى عابر ، مطيع و رام باشد - شايد معناى حقيقى عبادت ، همان تذلّل ، خشوع و اطاعت باشد ؛ يعنى پيروى بىچون و چرا . هر چه گفت ، انسان به دنبالش برود .
در روايات هم به اين معناى عبادت ، زياد اشاره شده است . اگر چه آن چه من در برخى روايات ملاحظه كردهام ، تعبير به « من العبادة » شده و آن را بخشى از عبادت و يا نشانهاى از عبادت دانستهاند و نفرمودهاند كه عبادت همان اطاعت است .
/ بدر مواردى كه انسانْ در برابر كسى يا چيزى مُنفعِل است - / براى مثال تسليم يك ناطق زبردست يا يك مدّاح خوشصدا يا يك فيلم هنرى خوب - / اين ترس وجود دارد كه اين انفعال ، رنگ عُبوديّت به خود بگيرد . / از امام محمد باقر عليه السلام روايت شده است :
مَن اصغى الى ناطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ ، فَانْ كانَ النَّاطِقُ يُؤَدّى عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّه وَ انْ كانَ النَّاطِقُ يُؤَدّى عَنِ الشَّيْطانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطانَ ؛ « 1 »
هر كس به سخنرانى گوش دهد ، او را عبادت كرده است : اگر سخنران از جانب خدا بگويد ، خداوند را عبادت كرده است و اگر سخنران از جانب شيطان بگويد ، شيطان را عبادت كرده است .
هامش
( 1 ) - / وسائل ، ج 12 ، ص 236 .