راه آن با ديگر دعوت كنندگان به سوى خدا به مبارزه مىپردازد و به جاى آن كه نفس خود را در بوتهء دعوت ذوب كند ، مىبينى دعوتش را در بوتهء نفس خود ذوب كرده و در گمراهى به بيراههاى بس دور رفته است .
شايد پايان آيه به بررسى همين حالت مىپردازد ، زيرا اسلام همان تسليم ( و سرسپردگى به حق ) است و تسليم با مبارزههاى مصلحت طلبانه نزد دعوت كنندگان و مبلّغان منافات دارد . امير مؤمنان ، على - عليه السلام - گويد :
« اسلام را چنان وصف كنم كه كس پيش از من نكرده است . اسلام گردن نهادن است و گردن نهادن يقين داشتن ، و يقين داشتن راست انگاشتن ، و راست انگاشتن بر خود لازم ساختن و بر خود لازم ساختن انجام دادن ، و انجام دادن به كار نيك پرداختن » . « 32 » / 227 [ 34 ] كسى كه دعوت به خدا مىكند نيكوترين گفتار را برمىگزيند ، اما نيكوترين كدام است ؟ نيكى و بدى هر دو وجود دارد و در ميان آن دو تفاوتى است بزرگ . نيكى را درجههايى است بالا رونده هم چنان كه بدى را درجههايى است سقوط كننده ، و دعوت كننده در ميان درجههاى نيكى آن را كه از همه نيكوتر است برمىگزيند .
«
وَ لا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّيِّئَةُ
- خوبى و بدى برابر نيستند . » شيخ طبرسى گويد : معنى آن اين است كه بيگمان نيكى و بدى در ذات خود متفاوتاند ، پس كارهاى نيك و كارهاى بد برابر نيستند ، پس چون دو چيز نيك را به تو عرضه داشتند آن يك را از ديگرى نيكتر است برگزين . « 33 » «
ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
- همواره به نيكوترين وجهى پاسخ ده . » و بر حسب اين تفسير معنايش آن است كه : در ميان نيكيها برترين آنها را برگزين و از ميان وسايل تبليغ آن را كه اثرش رساتر است اختيار كن .
«
فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ
- تا كسى كه ميان
هامش
( 32 ) - نهج البلاغة ، كلمات قصار ، 125 .
( 33 ) - جوامع الجامع ، ج 2 ، ص 482 .