چنگ درزند و به دو پناه جويد .
«
وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ
- و اگر از جانب شيطان دستخوش وسوسهاى گردى . » يعنى شيطان در حالتى از حالات ضعف كه بنا به عادت بشر دچار آن مىشود به انحراف وا دارد ، «
فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
- به خدا پناه ببر كه او شنواى داناست ، » زيرا ناتوانى بشر را چيزى جز توانايى پروردگار جبران نمىكند . پس هنگامى كه خدا را به ياد مىآورى ، و با دل خود موجّه او مىشوى از جانب فرشتگانى كه خداوند به وسيلهء آنان گامهاى بندگان را به گاه لغزش استوار مىدارد ، مدد مىرسد .
براستى شيطان گمراه كننده براى پيكار با تو لشكريان خود را بسيج مىكند و با آرزوها و غرور انگيزى خود و ترديد و نوميدى تو را وسوسه مىكند ، / 230 ولى اگر روى به پروردگار آوردى و در نهانخانهء دلت او را ياد كردى ، شيطان و سپاهش مىگريزند و تو از معركه پيروز بيرون مىآيى .
و سخن پايانى :
اين كه سياق آيات در اين درس ما را رهنمون مىشود كه اين آيات وضع دعوت كنندگان را در شديدترين شرايط بررسى مىكند ، آنجا كه به پايدارى و پاسخ دادن به بدى با خوبى و شكيبايى نيازمندند . و شك نيست كه زره جان و پناه و استوار ايشان همان تقيّه ( رازدارى و پنهانكارى ) است كه احتياج به حوصله و حكمت و شكيبايى بزرگ دارد ، و بسيارى از جنبشهاى مكتبى در مبارزهء خود عليه گردنكشان به سبب فقدان يك يا چند بند از اين برنامه در زندگى خود شكست خوردهاند و فداكاريهاى بسيار آنان به عبث رفته است . پس بر ماست كه هيچ يك از اين اندرزها را كوچك نشماريم بلكه به تمام آن با تمام نيرو توسّل جوييم و چنگ در زنيم تا خداوند اجازهء پيروزى به ما بدهد .