به صحّت باطنى و ميزان مقبوليت ، يعنى به شرايط قبول و شرايط كمال عبادت خويش بينديشند كه بسيار فراتر از شرايط صحّت ظاهرى است ؛ زيرا رعايت صحّت ظاهرى و به جاى آوردن شراط صحّت عبادات ، صرفاً موجب رفع تكليف مىشود و انسان را به مراتب معنوى و كمالات روحى نمىرساند . نماز و ساير عبادات انسان ، بايد او را به مقام لقاى الهى و اصل نمايد ، حتّى بهشت و نعمتهاى بهشتى در نظر سالك حقيقى جلوهاى ندارد ، بلكه او طالب مقامات معنوى و كمالات روحانى بالاتر و والاتر است . بنابر اين براى خواصّ اهل ايمان ، نماز همراه با خطورات ، توهّم و تخيل ، نياز به توبه دارد . در برخى روايات ، « صيغهء توبه » به عنوان تعقيب نماز بيان شده است . « 1 » شايد حكمت اين استحباب آن است كه نماز بسيارى از
نمازگزاران ، نماز حقيقى نيست و نياز به توبه دارد .
در حج و عمره نيز بايد آمادگى لازم ، ايجاد و مقدّمات و مراتب آن دو سفر روحانى و معنوى فراهم گردد . به جا آوردن حج و عمرهء مقبول و كامل كه مورد پذيرش خداى سبحان واقع شود ، نياز به مقدّمات و مؤخّراتى دارد و اعمال عبادى حج و عمره نيز بايد خالصانه و با حضور قلب انجام شود .
مشكل برخى از مردم اين است كه وظيفهء خويش را اشتباه تشخيص مىدهند و به اهداف متعالى و تعالى بخش عبادات توجّهى ندارند . امروزه رايج شده است كه بعضى از مردم صرفاً براى تفريح و خوشگذرانى ، به حجّ و عمره مىروند و از ارزش حجّ و عمرهء خود مىكاهند . اينگونه عبادات ، ارزش معنوى لازم را ندارند و بايد نسبت به آن توبه شود .
محروميّت از توفيق نماز جماعت ، نماز اوّل وقت ، نماز شب ، حج و عمرهء مقبول و نيز روزهء حقيقى ، به جهت غفلتهاى انسان از ياد خداوند منّان و بىوفائىهايى
هامش
( 1 ) . بحارالأنوار ، ج 83 ، ص 82