قرآن كريم نحوهء اداى ديون در قيامت را به روشنى بيان كرده است :
وَ قَدِمْنَا إِلىَ مَا عَمِلُواْ مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَّنثُورًا « 1 »
و ما به سراغ اعمالى كه انجام دادهاند مىرويم ، و همه را همچون ذرّات غبار پراكنده در هوا قرار مىدهيم .
بر اساس فرمايش قرآن شريف ، برخى از مردم در روز قيامت ، كارهاى خير و عبادات و انفاقاتى كه انجام دادهاند را نظير گرد و غبارى كه در هوا پراكنده شده باشد ، مىيابند ؛ يعنى اعمال نيك آنان باطل مىشود و ثمرهء حسنات خويش را نمىبينند . علّت اين امر در كلام نورانى اهلبيت ( ع ) تبيين شده است .
از امام سجاد ( ع ) سؤال شد : اگر كسى حقّ يك مسلمان را ضايع كند ، آن مسلمان چگونه مىتواند حقّ خويش را بستاند ؟ آن حضرت فرمودند : در قيامت به اندازهء حقّ مظلوم از اعمال نيك ظالم بر مىدارند و به اعمال مظلوم مىافزايند . سپس از آن امام بزرگوار سؤال شد : اگر ظالم ، حسنهاى نداشته باشد ، چه مىشود ؟ فرمودند : گناهان مظلوم را به پروندهء اعمال ظالم منتقل مىكنند :
« إِنْ لَمْ يَكُنْ لِلظَّالِمِ حَسَنَاتٌ فَإِنَّ لِلْمَظْلُومِ سَيِّئَاتٍ يُؤْخَذُ مِنْ سَيِّئَاتِ الْمَظْلُومِ فَتُزَادُ عَلَي سَيِّئَاتِ الظَّالِم » « 2 »
بنابر اين در سراى آخرت و هنگام محاسبهء اعمال ، از عبادات و اعمال نيك و
حسنات شخص بدهكار يا كسى كه حقّى از ديگران ضايع كرده است مىكاهند و آن اعمال را به پروندهء بستانكاران او مىافزايند . حتّى اگر كسى كه حقّ النّاس دارد ، عمل نيك يا عبادتى در پروندهء خويش نداشته باشد و يا به جهت كثرت بدهكارى ،
هامش
( 1 ) . فرقان / 23
( 2 ) . الكافى ، ج 8 ، ص 106