وظايف فرزندان نسبت به عبادات والدين
در پايان اين مبحث ، ذكر يك وظيفهء اخلاقى كه بر عهدهء فرزندان هر پدر و مادرى است ، ضرورى به نظر مىرسد .
اگر كسى - زن يا مرد - از دنيا برود ، در صورتى كه در مرض موت عباداتى از وى فوت شده باشد ، پسر بزرگتر وظيفه دارد آن عبادات را به جا آورد . همچنين اگر متوفّى اموالى داشته باشد و وصيّت كند ، بازماندگان وظيفه دارند از مال خودش عبادات فوت شدهء او را جبران كنند و پدر يا مادر خويش را خشنود سازند . و در غير اين دو صورت ، گرچه ورثه وظيفهء شرعى ندارند ، ولى وظيفهء اخلاقى آنان اين است كه به قدر توان ، نماز ، روزه يا حجّ فوت شدهء ميّت را جبران كنند . اين بهترين هديهاى است كه مىتواند از طرف فرزندان يا همسر كسىكه از دنيا رفته ، در قبر و عالم برزخ به فرياد او برسد . ضمن اين كه بازماندگان با اين عمل خويش ، مستوجب دعاى ميت مىشوند و عاقبت و خاتمت آنان به خير و سعادت خواهد بود .
اقسام حقّ النّاس
حقوقى كه آدميان نسبت به يكديگر و بر عهدهء همديگر دارند را حقّ النّاس نام نهادهاند . جبران حقّالنّاس بسيار مشكلتر از جبران حقّالله است . خداوند از حقّ خودش مىگذرد ، ولى قسم ياد كرده كه از حقّ بندگانش نمىگذرد . « 1 » كسى كه حقّى از مردم ضايع كرده است ، بايد به صورت جدّى توبه كرده و حقّ مردم را ادا كند ، و پشيمانى خود را در محضر پروردگار عالم اظهار و اعلام نمايد .
اداى حقّالنّاس نزد خداوند متعال از اهميت ويژهاى برخوردار است ؛ چنانكه اگر كسى حق مردم را ادا نكند و بدون توبه از دنيا برود ، با عذاب سختى مواجه خواهد شد ، مگر آنكه صاحبان حقّ را از خود راضى كند .
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 443