نحوهء جبران عبادات فوت شده نيز با توجه به نوع عبادت ، قدرى متفاوت است . فصل مشترك توبه از عبادات اين است كه پس از توبه ، جبران كوتاهى از عبادات فوت شده ، لازم است ؛ يعنى آدمى بايد تصميم جدّى بگيرد كه عبادات قضا شده را به مرور زمان جبران نمايد . پس از تصميم واقعى و عهدى كه بنده با خداى خويش مىبندد ، پروردگار عالم ، توبهء او را مىپذيرد و انتظار هم ندارد كه بعد از توبه ، تمام وقت خويش را صرف جبران آن عبادات كند ، بلكه بايد بهوظايف روزانهاش رسيدگى كند و هرچه مىتواند نمازها و روزهها يا ساير عباداتش را قضا كند تا تمام شود .
پس از توبه از حقّالله ، يعنى بعد از احساس و ابراز پشيمانى بنده و بعد از تصميم جدّى و قطعى براى جبران گذشته و اصلاح آينده ، خداوند عهد او را مىپذيرد و وى را مىآمرزد . امّا آن بنده از همان لحظه بايد به قدر توان شروع به جبران كند .
از آنجا كه شرح نحوهء تحقّق توبه از اقسام مختلف اعمال عبادى در اين نوشتار نمىگنجد ، صرفاً به تشريح چگونگى توبه از سه عبادت مهم كه سه حقّ الله بزرگ است و عبارتند از نماز ، حج و روزه ، پرداخته مىشود .
نحوة جبران ترك نماز
كسى كه در اثر فريب شيطان عمداً نماز نخوانده ، يا به هر علّت ديگرى نماز قضا دارد ، بايد به مرور زمان و به اندازهاى كه مىتواند ، نمازهاى قضا را بخواند . چنين كسى اگر پير و ناتوان است يا به دلائل ديگرى احساس مىكند تا پايان عمر فرصت خواندن نمازهاى قضا را نمىيابد ، نبايد از اين بابت اندوهگين و نااميد باشد . بلكه بايد بداند اگر توبهء او حقيقى بوده و اكنون در خواندن نماز ، كوتاهى نمىكند ،
پروردگار عالم از وى مىگذرد . حتّى اگر از دنيا برود و بخشى از نمازهاى او باقى بماند نيز خداوند ، به سبب پشيمانى واقعى او ، براى نمازهاى باقيمانده به وى خرده